Davranışsal Mülakatlar İçin Bir Uzmanın Rehberi

İşe alım asla yalnızca becerilere dayanılarak yapılmamalıdır. Beceriler elbette önemli olsa da bir kişinin, becerilerini uygularken ne kadar başarılı olacağını belirleyen pek çok incelik vardır.

Sorunlara nasıl yaklaşıyor? Nasıl iletişim kuruyor? Söz konusu iş olduğunda ne tür değerlere sahip?

Davranışsal mülakat soruları işte bu noktada çok değerlidir. Burada, kuruluşunuz için en uygun soruları sormanıza ve yanıtları daha derinlemesine incelemenize yardımcı olmak amacıyla bilgilerimi ve en iyi uygulamaları paylaşacağım.

Davranışsal Mülakat Soruları Nedir?

Davranışsal mülakat soruları, bir adayın daha önce belirli durumlarla nasıl başa çıktığını değerlendirmek üzere tasarlanır. Bu sorular, işle ilgili becerilere, davranışlara ve niteliklere odaklanır ve genellikle adayın geçmiş davranışlarından örnekler vermesini sağlayacak şekilde ifade edilir.

Bu sorular çoğunlukla "Bana ... olduğu bir zamanı anlatın" veya "... ile ilgili bir örnek verin" gibi ifadelerle başlar. Amaç, geçmiş eylemlere dayanarak kuruluşunuzdaki gelecekteki performansı öngörmektir.

Davranışsal Mülakat Soruları Neden Yararlıdır?

Davranışsal mülakat soruları yararlıdır; çünkü bir adayın becerilerini nasıl uyguladığı ve gerçek yaşam durumlarıyla nasıl başa çıktığı hakkında fikir verir. Bu da adayın benzer senaryolardaki gelecekteki davranışlarının güçlü bir göstergesidir.

Bu yaklaşım, mülakat yapan kişilerin adayların kültürel uyumunu; problem çözme yaklaşımları, kişilerarası becerileri ve uyum sağlama yetenekleri üzerinden değerlendirmesine yardımcı olur. 

İşverenler, geçmiş deneyimlere odaklanarak bir adayın niteliklerinin iş gereklilikleri ve şirket kültürüyle uyumlu olup olmadığını daha iyi değerlendirebilir.

30 Davranışsal Mülakat Sorusu

Yaygın yetkinliklere göre kategorilere ayrılmış 30 davranışsal mülakat sorusu ve bazı özel takip sorusu fikirleri şunlardır:

1. Problem çözme ve eleştirel düşünme

1. Beklenmedik bir zorlukla karşılaştığınız bir zamanı anlatın. Bununla nasıl başa çıktınız?
   1. Bu durum sizi neden hazırlıksız yakaladı?
   2. Bu durum gelecekteki çalışmaları herhangi bir şekilde etkiledi mi?
2. Sınırlı bilgiyle hızlı bir karar vermek zorunda kaldığınız bir durumu anlatın.
   1. Riski nasıl dengelediniz?
3. Yaratıcı düşünmeyi gerektiren bir sorunu çözdüğünüz bir örnek verin.
   1. Sorunu çözme yönteminiz neden özellikle yaratıcıydı?
4. Ciddi bir hâle gelmeden önce bir sorunu fark ettiğiniz bir zamanı anlatabilir misiniz?
   1. Bunun ileride ciddi bir sorun olabileceğini anlamanızı sağlayan neydi?
   2. Diğer sorunlar yerine bu sorunu ele almak için gerekli desteği nasıl aldınız?
5. Uzman olmayan bir paydaşa öneride bulunmak için karmaşık bilgileri analiz etmek zorunda kaldığınız bir zamanı anlatın.
   1. İletişim biçiminizi nasıl uyarladınız?
   2. Önerinizi, avantajlarını ve dezavantajlarını anladığından nasıl emin oldunuz?

2. Ekip çalışması ve iş birliği

1. Zorlu bir projeyi tamamlamak için bir ekiple yakın çalışmanız gereken bir durumu anlatın.
   1. Bu durumun zorlayıcı yanı neydi?
   2. Ekibin aynı anlayışta olduğundan nasıl emin oldunuz?
2. Bir ekip üyesiyle anlaşmazlık yaşadığınız bir zamanı anlatın. Bunu nasıl çözdünüz?
   1. Onun görüşü neydi?
   2. Bu görüş neden sizinkinden farklıydı?
3. Zorlanan bir ekip arkadaşınızı desteklediğiniz bir duruma örnek verin.
   1. Kişinin zorlandığını nasıl fark ettiniz?
   2. Zorlukların altında yatan kaynağı nasıl belirlediniz? (ör. beceriler, kapasite veya kişisel sorunlar)
   3. Seviye atlamasını sağlamak için ne yaptınız?
4. Olumlu bir ekip kültürü oluşturmaya yardımcı olduğunuz bir duruma örnek verebilir misiniz?
   1. Eksikliği (varsa) nasıl fark ettiniz?
   2. Şirketiniz açısından olumlu bir ekip kültürünün ne anlama geldiğini anladığınızdan emin olmak için ne yaptınız?
   3. İvme kazanmak için ekiple nasıl iş birliği yaptınız?
5. Sizinkinden farklı bir çalışma tarzına sahip biriyle çalışmak zorunda kaldığınız bir zamanı paylaşın.
   1. Ortak bir noktayı nasıl buldunuz?

3. İletişim

1. Konuya aşina olmayan birine karmaşık bir kavramı açıklamak zorunda kaldığınız bir zamanı anlatın.
   1. İletişiminizi nasıl uyarladınız?
   2. Anlaşıldığınızdan nasıl emin oldunuz?
2. İletişim becerilerinizin fark yarattığı bir duruma örnek verin.
   1. Bu örnek sizin için neden bu kadar önemliydi?
3. Birini olaylara sizin bakış açınızdan bakmaya ikna etmek zorunda kaldığınız bir zamanı anlatın.
   1. İkna sürecine nasıl yaklaştınız?
   2. Kendi görüşleriniz nasıl değişti (değiştiyse)?
4. Başkalarını dinlemenin bir sorunu çözmenize yardımcı olduğu bir deneyiminizi paylaşabilir misiniz?
   1. Bu kişi, onu dinlemeyi ikna edici bulmanızı sağlayacak şekilde nasıl iletişim kurdu?
   2. Başka bakış açılarını değerlendirdiniz mi; neden onları izlemediniz veya neden izlediniz?
5. Bir iş arkadaşınıza yapıcı geri bildirim vermek zorunda kaldığınız bir zamanı anlatın.
   1. Bu geri bildirimi vermek neden önemliydi?
   2. Sonrasında bu kişiyi nasıl desteklediniz?
6. Aldığınız en etkili yapıcı geri bildirimden bahsedin.
   1. Nasıl iletildi?
   2. Duyması zor olan neydi?
   3. Nasıl uyum sağladınız?

4. Liderlik

1. Bir projede liderliği üstlendiğiniz bir örnek verin.
   1. Neden liderliği üstlendiniz?
   2. Tüm görüşleri nasıl bir araya getirdiniz?
2. Bir hedefe ulaşmaları için başkalarını motive etmek zorunda kaldığınız bir durumu anlatın.
   1. Uygulanabiliyorsa, kişiye göre yaklaşımınızı nasıl değiştirdiniz?
   2. İnsanları hedefe bağlı tutmak için ne yaptınız?
3. Görevleri etkili bir şekilde devrettiğiniz bir zamanı anlatın.
   1. Neyi devredeceğinize nasıl karar verdiniz?
   2. Neleri kendiniz yaptınız ve neden?
   3. Görevleri devrettiğiniz kişiyle nasıl takip yaptınız?
4. Ekibiniz içindeki bir çatışmayı yönetmek zorunda kaldığınız bir duruma örnek verin.
   1. Görüşler arasında nasıl denge kurdunuz?
5. Lider olarak zor bir karar verdiğiniz bir zamanı anlatabilir misiniz?
   1. Bu kararı bu kadar zorlaştıran neydi?

5. Uyum sağlama ve esneklik

1. İş yerinde önemli bir değişikliğe uyum sağlamak zorunda kaldığınız bir zamanı anlatın.
   1. Bu değişiklikle ilgili zorlayıcı olan neydi?
   2. Bu değişiklik kimleri etkiledi?
   3. Neden uygulamaya konuldu?
2. Bir görevi başarıyla tamamlamak için yaklaşımınızı değiştirmek zorunda kaldığınız bir durumu anlatın.
   1. Yaklaşımınızı değiştirmeniz gerektiğini ne zaman fark ettiniz?
3. Yeni bir şeyi hızlıca öğrenmek zorunda kaldığınız bir zamana örnek verin.
   1. Şimdi öğrenmeniz gerekenlerle daha sonra öğrenebileceklerinizi nasıl önceliklendirdiniz?
   2. Bir şeyi hızlıca öğrenme stratejiniz nedir?
4. Önceliklerdeki ani bir değişikliği başarıyla yönettiğiniz bir deneyiminizi paylaşın.
   1. Değişiklik neden gerekliydi?
   2. Başarıyla uyum sağladığınızı nasıl anladınız?
5. Sürekli değişen bir ortamda çalışmak zorunda kaldığınız bir zamanı anlatın.
   1. Tüm değişikliklerden haberdar olmak için ne yaptınız?
   2. Önceliklerinizi değiştirmeye nasıl yaklaştınız?

6. Zaman yönetimi ve organizasyon

1. Yoğun bir dönemde görevlerinizi nasıl önceliklendirdiğinize dair bir örnek verin.
   1. Ekibin önceliklendirme yaklaşımınızı anladığından nasıl emin oldunuz?
   2. Yoğun dönem veya zaman darlığı, normal önceliklendirme yaklaşımınızı nasıl etkiledi?
2. Bir teslim tarihini kaçırdığınız bir durumu anlatın. Ne oldu ve nasıl başa çıktınız?
   1. Hasarı en aza indirmek için ne yaptınız?
   2. Beklentileri nasıl yönettiniz?
3. Aynı anda birden fazla projeyi yönetmek zorunda kaldığınız bir zamanı anlatın.
   1. Önceliklendirmeye nasıl yaklaştınız?
4. Planlama becerilerinizin kısa bir teslim tarihine uymanıza yardımcı olduğu bir deneyiminizi paylaşın.
   1. Planlama becerilerinizin ekipteki diğer kişilerinkilere kıyasla öne çıkmasını sağlayan neydi?
5. Bir hedefe ulaşmak için çalışma programınızı değiştirmek zorunda kaldığınız bir zamanı anlatın.
   1. Bu hedefin zorluğu neydi?
   2. Neden değişiklik yapmak zorunda kaldınız? Nasıl yaptınız?

Hangi Soruların Sorulacağına Nasıl Karar Verilir?

Bazı davranış odaklı sorular genel olarak uygulanabilir olsa da sınırsız zamanınız yoktur; bu nedenle seçici olmanız gerekir!

Neye öncelik vereceğinize karar vermenin en iyi yolu, şirket değerlerinize bakmaktır.

Örneğin, eyleme geçme ve deneme konusunda güçlü bir eğilime sahip kişilere öncelik veriyorsanız, bunu belirlemek için sorular sormak isteyeceksiniz.

Sorduğunuz soruların bir bölümü şirket değerleri tarafından belirlenmelidir. Bu, farklı ekiplerdeki kişilerin uyumlu değerlere ve dolayısıyla işe yönelik davranışlara sahip olmasını sağlar.

Ancak diğer bir bölüm, belirli pozisyon tarafından şekillendirilecektir. Ne aradığınızı ve başarının nasıl göründüğünü bilmeniz için net iş tanımlarına sahip olmanın önemli olmasının temel nedenlerinden biri budur.

Örneğin, operasyon tarafında başarılı olan yeni bir İnsan Kaynakları İş Ortağı arıyorsanız, proje yönetimi becerilerini şirketle uyumlu bir şekilde değerlendirin.

Ancak birkaç büyük değişikliği hayata geçirecek bir İnsan Kaynakları İş Ortağı arıyorsanız, değişim yönetimi ve kişiler arası becerilerini ve bunları şirket değerlerinize uyacak şekilde nasıl uyarlayabileceğini değerlendirmek istersiniz.

Gördüğünüz gibi, davranış tarzına ilişkin sorular becerileri ve davranışları değerlendirmede gerçekten çok etkili olabilir.

Yaygın değerler ve sorabileceğiniz sorular

Eyleme geçme eğilimi

• Tüm gerçeklere sahip olmadan bir karar vermek zorunda kaldığınız bir zamanı anlatın.
  • Gerçekler neden sizin için mevcut değildi? 
  • Karar vermek neden bu kadar zaman açısından kritikti? 
  • Yaklaşımınız ne oldu?
  • Sahip olduğunuz gerçekleri önem açısından nasıl değerlendirdiniz?

Birbirine yardımcı olma

• Zorlanan bir ekip üyesine yardım etmek zorunda kaldığınız bir duruma örnek verin.
  • Zorlandığını nasıl fark ettiniz?
  • Yardım teklif etmeye nasıl yaklaştınız? 
  • Ona hangi geri bildirimi verdiniz?
  • İlerleyen süreçte onu nasıl desteklediniz?

Güven

• Bir paydaşla güveni yeniden kazanmak zorunda kaldığınız bir durumu lütfen açıklayın.
  • Güven nasıl kaybedildi? 
  • Güveni yeniden kazanmaya nasıl yaklaştınız?
  • Sonuç ne oldu?

Sahiplenme

• Görevinizin veya konumunuzun gerektirdiğinden fazlasını üstlenmek zorunda kaldığınız bir durumu açıklayın.
  • Bu neden gerekliydi?
  • Görevinizin veya konumunuzun gerektirdiğinden fazla olan eylem neydi?

Yenilikçilik/çözüm üretme becerisi

• Yaratıcı bir çözüm kullanarak iddialı bir projeyi hayata geçirmek zorunda kaldığınız bir zamanı anlatın (ya da çözüm üretme becerisini değerlendirmek için sınırlı kaynaklarla çalıştığınız bir zamanı anlatın).
  • Bu çözüm standart yaklaşımla karşılaştırıldığında nasıl yaratıcı?
  • Projeyi iddialı kılan neydi?

Hacim ve derinlik

Genel olarak, davranış tarzına ilişkin sorular konusunda iki düşünce ekolü vardır: 1) mümkün olduğunca çok örneği ele almak veya 2) daha az sayıdaki örnek hakkında takip soruları sorarak mümkün olduğunca derine inmek.

Hacim örneği

• Zor iletişimleri yönetmek zorunda kaldığınız 3 duruma örnek verin; sonuç ne oldu?
• VEYA “Kısa vadeli kazanımlardan uzun vadeli ilişkiler uğruna vazgeçmek zorunda kaldığınız bir duruma örnek verin” ve ardından “Başka bir örnek verin”.

Bu yaklaşımı üç nedenden dolayı pek tercih etmiyorum.

1. Herkes için geçerli değildir; örneğin, kariyerinin başındaki adayların size verebileceği çok sayıda örneğin olması pek olası değildir.
2. Her soru için ayrılan sürenin sınırlı olması, nedenini anlamak ve gerçek uzmanlığı ortaya çıkarmak için yeterince derine inemeyeceğiniz anlamına gelir.
3. Kişiyi gerçekten dinlemek ve onu anlamaya çalışmak yerine belirli bir cevabı arıyormuşsunuz gibi görünebilirsiniz.

Derinlik örneği

• Bir paydaşla zor iletişimleri yönetmek zorunda kaldığınız bir duruma örnek verebilir misiniz?
  • Paydaş kimdi?
  • Bu durumdan önce aranızdaki ilişki nasıldı? Ne değişti?
  • Duruma nasıl yaklaştınız?
  • Sizin hedefiniz neydi? Onların hedefi neydi?
  • Sonuç ne oldu?
  • Duruma neden başka bir yol yerine bu şekilde yaklaştınız?

Bu yöntemi üç nedenden dolayı tercih ediyorum: 

1. Yanıtlarının ayrıntılarına inmenize ve insanların yaptıklarını anlayıp üzerinde düşünüp düşünmediğini belirlemenize yardımcı olur.
2. Daha az örneği olan adaylardan da değerli içgörüler elde edebilirsiniz.
3. Mümkün olduğunca çok örnek yakalamaya çalışmak için çok genel sorular sormak yerine, durumunuza veya değerlerinize uygun daha spesifik sorular sormanıza olanak tanır (bu mülakat yöntemi soğanın katmanlarını soyma olarak da bilinir).

Soğanın Katmanları Nasıl Soyulur

Soğanın katmanlarını soymak, aradığınız becerilerin ve davranışların özüne ulaşmanızı sağlayacak doğru takip sorularını sorma mülakat tekniğidir.

Sonuç olarak bu, kişinin bu becerileri ve davranışları nasıl geliştirdiğini ve bunlara gerçekten sahip olup olmadığını ya da yalnızca duymak istediğiniz şeyleri söylemeye çalışıp çalışmadığını ortaya çıkarmanıza yardımcı olur.

Her durum için bazı özel takip soruları olacaktır; bu nedenle bir soru bankasına sahip olmak ve uygun takip sorularını önceden düşünmek her zaman faydalıdır. 

Ancak takılıp kalırsanız, her örneği tam olarak anladığınızdan emin olmak için şu kontrol listesini kullanabilirsiniz:

• Duruma nasıl yaklaştıkları.
• Ne tür bir bağlamı, soruyu veya bilgiyi araştırdıkları? Kimden ve nasıl?
• Kiminle birlikte çalışıyor veya iş birliği yapıyorlardı?
• Bu paydaş ilişkilerini nasıl yönettiler?
• Projenin yolunda gitmesini ve herkesin gelişmelerden haberdar olmasını nasıl sağladılar?
• İlerleme yolunu bulmak için ne yaptılar?
• Sorunu çözmek için neden özellikle bu yolu veya yöntemi seçtiler?
• Başka hangi yolları değerlendirdiler? Neden onları seçmediler?
• Sonuç ne oldu?
• Varsa, bunun uzun vadede çalışmaları, ekipleri veya şirketleri üzerindeki etkisi ne oldu?

Bunları aday takip sisteminizde veya benzer bir yerde saklayın!

Soruları Sıralama

Zaman içinde geliştireceğiniz beceri, hangi takip sorularını ne zaman soracağınızı bilmektir.

Belirtmek gereken bir nokta, bazen çok spesifik bir takip sorusu sormanın, aradığınız şey hakkında fazla fazla ipucu verebilmesidir.

Örneğin, onlara bir ekip çatışmasını yönetme konusunda soru sorar ve hemen ardından “Görüşleri nasıl dengelediniz?” diye sorarsanız, görüşleri dengeleyebilen birini aradığınız açıkça belli olur.

Bu nedenle tavsiyem, daha geniş kapsamlı takip sorularıyla başlamanızdır. Yukarıdaki örnekte, “Çatışma neydi? Siz dahil olmadan önce ne oldu? Bağlamı anlamaya nasıl yaklaştınız?” sorularıyla başlardım.

Tanıdığım en iyi ve en anlayışlı mülakatçılardan biri Twitch'teydi. 

45 dakikalık mülakatın başında, şirket değerlerinden birini sergiledikleri bir zamana ilişkin kapsayıcı bir davranışsal soru sorar (her mülakatçıya değerler atardık) ve takip soruları sorarak bundan çok fazla içgörü elde etmeyi başarırdı.

Takip sorularının bir sohbet gibi akmasını ve bu sırayla genelden son derece spesifik sorulara ilerlemesini sağlardı.

Konuştuğum her aday bunu ya gerçekten zorlayıcı ya da gerçekten keyifli buldu; dolayısıyla kutuplaştırıcı bir yöntemdi, ancak işleri hakkında “nerdce derinleşmekten” hoşlananlar genellikle işlerinde en iyi performansı gösterdi.

*Uyarı: Bu yalnızca o belirli şirketteki söz konusu roller için geçerlidir; “nerdce derinleşmek” performansın evrensel bir göstergesi değildir.*

Son Düşünceler

Davranışsal mülakat konusunda ustalaşmak da diğer her beceri gibi bir beceridir ve gerçekten uzmanlaşmak için çok sayıda mülakat yapmanız gerekebilir. 

Ancak beceriler tek başına performansın tam bir göstergesi olmadığından bu çabaya değer.

Belirli bir ortamda ve şirkette harika performans gösteren biri, çalışma biçimi ve değerleri sizin kuruluşunuzla uyuşmuyorsa aynı performansı kuruluşunuzda sergileyemeyebilir.

Ancak kişinin deneyimini derinlemesine incelemeye hazırlıklı değilseniz, şu iki tuzaktan birine düşebilirsiniz: 1) yalnızca duymak istediğiniz şeyleri söyleyen kişilerden kolayca etkilenmek veya 2) kişilik uyumu tuzağına düşmek.

Aramanızda bol şans dilerim ve herhangi bir sorunuz olursa bizimle iletişime geçmekten çekinmeyin. Mülakat yapmaya ilişkin daha genel bir rehber için birisiyle nasıl mülakat yapılır başlıklı makaleme göz atın.

People Managing People Bültenine Abone Olun

Mülakat yapma ve işe alım konusunda daha fazla tavsiye için, kariyerinizde gelişmenize ve kuruluşunuzda daha büyük bir etki yaratmanıza yardımcı olmak üzere bilgi ve en iyi uygulamaları paylaşan destekleyici İK ve iş liderleri topluluğumuza katılın.