Vooringenomenheid bij werving: de verschillende typen en hoe je ermee omgaat

Stay on the leading edge of leading with human-centric AI. Create a free account.

bias in hiring featured image

Je hebt waarschijnlijk al eens gehoord van vooroordelen en, wat nog relevanter is bij werving, onbewuste of impliciete vooroordelen.

Je weet waarschijnlijk ook dat vooroordelen schadelijk kunnen zijn, omdat ze onze besluitvorming belemmeren en ervoor zorgen dat we wervingsbeslissingen nemen die verkeerd zijn voor zowel de organisatie als de kandidaat.

Vooroordelen nemen vele vormen aan en, spoiler alert, we zijn allemaal op de een of andere manier bevooroordeeld. Hier bespreek ik de verschillende soorten vooroordelen en hoe je vooroordelen in je wervingsproces tot een minimum kunt beperken.

Wat zijn vooroordelen precies?

Vooroordelen betekenen dat je op basis van vooropgezette ideeën (stereotypen) bepaalde overtuigingen hebt over een individu of groep. Van onbewuste vooroordelen is sprake wanneer we deze associaties hebben zonder dat we ons daarvan bewust zijn of daar controle over hebben. Het is misschien de reden waarom je denkt dat je een bepaalde kandidaat leuker vindt dan een andere, ook al beschikt die kandidaat bij lange na niet over de juiste kwalificaties.

Voor dit artikel ga ik onbewuste vooroordelen behandelen, ook wel impliciete vooroordelen genoemd, omdat ik ervan uit wil gaan dat iedereen die dit leest al probeert zijn bewuste vooroordelen (of expliciete vooroordelen) bij het werven te temperen en onpartijdig probeert te zijn. 

Als dat niet het geval is, kan dit artikel je nog steeds helpen om daarmee te beginnen, maar je hebt veel meer werk te doen dan iemand die zijn onderbewuste vooroordelen wil tegengaan. Bewust bevooroordeeld zijn betekent dat iemand opzettelijk discrimineert, en dat vereist aanvullende educatie, blootstelling aan situaties die stereotypen doorbreken en, nog belangrijker, de wil om te veranderen.

Als we ons richten op onbewuste vooroordelen, die waarschijnlijk de meest voorkomende van de twee zijn, heb ik slecht nieuws. Je kunt je onbewuste vooroordelen niet kwijtraken! Het is iets waarmee we allemaal worden geboren—een evolutionaire eigenschap die ons helpt te overleven.

Onderzoek heeft bijvoorbeeld aangetoond dat baby's van drie maanden oud die voornamelijk door vrouwen zijn opgevoed, een sterke voorkeur hebben voor vrouwen boven mannen. Maar natuurlijk zijn deze snelkoppelingen die we maken slechts richtlijnen, veranderen ze naarmate we ouder worden en hebben ze lang niet altijd gelijk.

Het is echter niet alleen maar kommer en kwel! Je kunt je onbewuste vooroordelen nog steeds bestrijden en proberen te herkennen wanneer ze een rol spelen. Door naleving van het wervingsbeleid af te dwingen, kunnen organisaties vooroordelen verminderen en een eerlijker wervingsproces creëren.

Je hebt al de eerste stap gezet door te erkennen dat onbewuste vooroordelen bestaan en in gedachten te houden dat je corrigerende maatregelen wilt nemen.

Soorten onbewuste vooroordelen en hoe ze zich uiten

Om je vooroordelen te bestrijden, moet je eerst leren de verschillende soorten vooroordelen te herkennen en de waarschijnlijke redenen te begrijpen waarom ze voorkomen. 

Hier zet ik enkele van de meest voorkomende wervingsvooroordelen op een rij en leg ik uit hoe ze zich in een scenario uiten.

Genderstereotypering

Deze lijkt vrij eenvoudig: meer of minder gunstige opvattingen hebben over iemand op basis van diens gender. Maar afhankelijk van de cultuur kan het ongelooflijk moeilijk zijn om dit uit te bannen.

Zelfs als mensen bewust zeggen dat ze de genderdiversiteit van hun team willen vergroten, kunnen ze tijdens een sollicitatieprocedure nog steeds genderstereotypering vertonen. Dit kan beide genders treffen, maar komt vaker voor als vooroordeel tegen vrouwen.

In West-Europa en Noord-Amerika bestaat bijvoorbeeld het genderstereotype dat vrouwen niet goed zijn in wiskunde. In het Verenigd Koninkrijk vervingen meisjesscholen wiskunde en natuurwetenschappen bijvoorbeeld vroeger door huishoudkunde.

In 2022 had een (vrouwelijk) lid van de regering het lef om te zeggen dat “meisjes niet van moeilijke wiskundeopgaven houden”. Ook bleek uit onderzoek van New York University dat mannen eerder als “briljant” worden gezien in vakgebieden zoals wetenschap en technologie.

Ondertussen is de kloof in landen als Iran, Egypte en de meeste landen in Oost-Europa (vooral voormalige socialistische landen) lang niet zo groot en is deze op sommige plaatsen zelfs omgekeerd! 

Dit laat zien dat het om cultureel bepaalde overtuigingen gaat en dat vrouwen niet van nature slechter zijn in wiskunde en wetenschap (de ironie is dat de eerste mensen die met computers werkten allemaal vrouwen waren).

Uiterlijkvooroordeel

Dit vooroordeel is gebaseerd op iemands uiterlijk en kan, opnieuw, alle genders en etniciteiten treffen.

Het betekent dat de beoordeling niet is gebaseerd op professionele vaardigheden, maar uitsluitend op uiterlijk, en dat is iets wat ongelooflijk subjectief is.

Het is vrij algemeen bekend dat je bij bepaalde modemerken in de haute couture “conventioneel” aantrekkelijk moet zijn om aangenomen te worden, ongeacht de functie.

Zelfs het dragen van de verkeerde nagellak tijdens een sollicitatiegesprek (of helemaal geen nagellak dragen) kan betekenen dat je de functie niet krijgt, ongeacht je expertise. Ik herinner me dat een van mijn collega's, toen ik in de mode werkte, kandidaten hierover moest instrueren.

Daarom ben ik op mijn hoede wanneer de personeelsmanager uitspraken doet als “deze persoon zal een goed gezicht voor ons merk zijn” of “ze passen bij onze esthetiek en de indruk die we willen wekken”. 

Dit zijn niet bepaald subtiele hints dat hun vooringenomenheid zichtbaar wordt, vooral wanneer ze een overhaaste beslissing nemen of iemand aannemen zonder aantoonbare vaardigheden of ervaring.

Leeftijdsdiscriminatie

Dit wordt meestal gezien als de opvatting dat oudere werknemers niet zo capabel zijn als jongere werknemers, maar ik heb ook het tegenovergestelde gezien.

Leeftijd is geen indicatie van vaardigheid of talent, dus het kan betekenen dat je een ongelooflijk getalenteerde jongere of een bekwame en ervaren oudere werknemer misloopt, omdat je niet let op de juiste zaken: hun vaardigheden en expertise.

Meer recentelijk heb ik dit verhuld gezien in de reactie “ik weet niet zeker of ze wel dynamisch genoeg voor ons zijn”.

Dit is iets wat je vaak hoort bij start-ups in een vroeg stadium, waar de gemiddelde leeftijd meestal lager ligt en men nu de “volwassenen in de kamer” moet aannemen die ervaring hebben met waar de start-up naartoe gaat.

Veel van deze bedrijven geloven echter ook dat hun omgeving de meest hardwerkende en dynamische is en dat iemand die misschien een flink stuk ouder is niet geschikt zal zijn.

Dat is klassieke leeftijdsdiscriminatie, omdat er waarschijnlijk geen concreet bewijs is dat die persoon niet net zo hard zal werken als iemand die pas is afgestudeerd—als er al iets is, kunnen ze meer doen in minder tijd.

It starts with one signal.
Each week, AI Signal takes one meaningful shift in AI and helps people leaders understand what changed, why it matters, and what to consider next.
Get Free Access

Have an account? Log In

Attributiebias

Dit betekent de neiging om iemands gedrag toe te schrijven aan diens karakter in plaats van aan een situationele factor. Dit kan al gebeuren tijdens het beoordelen van een cv, waarbij op het eerste gezicht allerlei aannames kunnen worden gedaan.

Het komt ook ontzettend vaak voor tijdens sollicitatiegesprekken, waarbij elke kleine zenuwtrek en hapering kan worden geïnterpreteerd als een tekortkoming van de kandidaat—zeker in het tijdperk van sollicitatiegesprekken via Zoom.

Als de kandidaat bijvoorbeeld 5 minuten te laat is, gaat de personeelsmanager er waarschijnlijk van uit dat die persoon gewoon niet goed is in timemanagement, ongeacht de uitleg.

Ik heb zelf in een situatie gezeten waarin ik die kandidaat was, en de reden dat ik te laat was, was dat een vrouw in de bus was flauwgevallen en ik haar eerste hulp verleende.

Ik had gepland om 20 minuten eerder bij het sollicitatiegesprek te zijn, maar tegen de tijd dat de ambulance kwam, was ik 5 minuten te laat. 

Voor een interviewer die zich bij het vormen van een mening over mij door attributiebias zou laten leiden, ben ik iemand die gewoon lui is of zijn tijd niet kan indelen.

Een geïnteresseerde interviewer, die bereid is zijn vooringenomenheid te overwinnen door mij te vragen wat er is gebeurd en de rest van het gesprek te goeder trouw te voeren, zou mij de kans geven uit te leggen wat er is gebeurd (en natuurlijk kunnen ze op mijn cv zien dat ik inderdaad een opleiding in eerste hulp heb gevolgd).

Affectheuristieken

Dit is een soort verzamelterm voor alle mentale snelkoppelingen die je tijdens een sollicitatiegesprek kunt nemen. Iemand met zichtbare tatoeages kan bijvoorbeeld geen goede financieel directeur zijn, maar wel een geweldige ontwerper, omdat die persoon “wel creatief moet zijn”.

Klinkt onnozel, maar het kan gebeuren en ik heb het zien gebeuren! Iemand mag iemand met een bepaalde naam niet omdat diens ex die naam heeft, of omdat die persoon iets zei wat volgens een BuzzFeed-artikel door sociopaten wordt gezegd. 

Deze mentale sprongen waren nuttig toen we als vroege mensen moesten overleven, maar de taak van iemand aannemen en in dienst nemen is complexer en vereist daarom meer dan alleen het overlevingsinstinct dat in werking treedt.

Bevestigingsbias

Waarschijnlijk de meest voorkomende vorm van vooringenomenheid bij het aannemen van personeel. Dit is wanneer je een overhaaste beslissing neemt (er kan een van de andere vormen van vooringenomenheid in het spel zijn) en de rest van het wervingsproces besteedt aan het proberen te bevestigen dat deze vooringenomenheid klopt. 

Als we leeftijdsdiscriminatie als voorbeeld nemen: ik heb ooit meegemaakt dat een personeelsmanager ervan uitging dat een kandidaat die wat ouder was niet “dynamisch genoeg” was en daarom tijdens het gesprek bleef vertellen hoe “keihard” en “snel” de omgeving is en hoeveel er van de persoon in de functie zou worden gevraagd. 

Dit werd zo sterk benadrukt dat de kandidaat uiteindelijk stopte en vroeg: “Maar zal er dan helemaal geen ondersteuning zijn?”. Terzijde: bij andere kandidaten die duidelijk jonger waren, werd geen enkele nadruk op dit punt gelegd.

Uiteindelijk namen we de meer ervaren kandidaat toch aan, maar het werkte niet omdat de vooringenomenheid de relatie ook na de aanstelling bleef beïnvloeden. Uiteindelijk werd die persoon ontslagen omdat “die nooit dynamisch genoeg bleek te zijn”, ook al waren de prestaties op papier uitstekend!

Halo-effect/hoorneffect

Hierbij richt je je overdreven sterk op de positieve aspecten (bij het halo-effect) of negatieve aspecten (bij het hoorneffect) van een kandidaat—of in elk geval op wat jij als de positieve of negatieve eigenschappen beschouwt.

Dit kan ertoe leiden dat we de achtergrond van de kandidaat niet volledig onderzoeken, rode vlaggen negeren/alles als een rode vlag zien, of een kandidaat zonder meer afwijzen.

Ik kan je niet vertellen hoe vaak ik heb gehoord: “Oh, de kandidaat komt van Google, Microsoft of Apple, dus die moet wel goed zijn.” Moet dat?

Toen ik bijvoorbeeld bij Twitch werkte, waren we op zoek naar verkopers voor advertentieruimte. Elke kandidaat die op individueel medewerkersniveau vanuit Google solliciteerde, faalde, omdat ze geen idee hadden hoe ze moesten verkopen.

Google hoeft geen advertenties te verkopen—iedereen probeert een deel van de advertentie-inkomsten van Google af te snoepen—dus ze ontwikkelen niet de consultatieve verkoopvaardigheden die voor de functie vereist waren. 

Daarom voer je sollicitatiegesprekken en doe je onderzoek, want aan de andere kant kun je ook die ene geweldige verkoper tegenkomen die toevallig bij Google werkt. Je wilt dus geen van beide kanten zomaar aannemen!

Verwachtingsanker

Dit is een heel bijzonder type vooringenomenheid, omdat het vaak een vooringenomenheid is die gebaseerd is op iets wat niet bestaat. 

Het klassieke voorbeeld is wanneer een aanwervingsmanager een heel duidelijk beeld heeft van wie deze functie moet vervullen, en niemand anders dan iemand die aan dit beeld voldoet volstaat (klinkt als sommige van je vrienden die aan het daten zijn, toch?).

Er kunnen honderden andere kandidaten zijn die hieraan voldoen en de functie fantastisch kunnen uitvoeren, maar de aanwervingsmanager houdt vast aan een aantal oppervlakkige eigenschappen.

Toen een aanwervingsmanager bijvoorbeeld bij me kwam met een functieomschrijving met 15 opsommingstekens onder de vereisten, was het tijd om dat nader te onderzoeken. 

Toen ik vragen begon te stellen, werd het duidelijk dat ze niet alleen verwachtingen hadden van de vaardigheden van de kandidaat, maar ook van diens achtergrond, expertise en houding (ik verbaas me er eerlijk gezegd over dat ze op dit punt nog niet de oogkleur specificeren).

Waarom zou het bijvoorbeeld relevant zijn dat een senior kandidaat met 15 jaar ervaring aan Oxford of Cambridge heeft gestudeerd? Op dit punt in hun loopbaan is dat zeer irrelevant, maar dat was het verwachtingsanker waarmee de aanwervingsmanager werkte.

Streef als algemene regel ernaar om het aantal vereisten terug te brengen tot ongeveer 5, zodat mensen weten waarnaar je echt op zoek bent en wat je waardeert in een kandidaat.

Affiniteitsbias (gelijkenisbias)

Dit is gebaseerd op iets wat je gemeen hebt met een kandidaat—misschien hebben jullie op dezelfde school gezeten of houden jullie allebei van een bepaald soort muziek. 

Dit kan een basis van vertrouwdheid met de kandidaat creëren, wat geweldig kan zijn, maar het zou niet het enige moeten zijn dat je beslissing bepaalt.

Ik heb dit vaak zien gebeuren bij aanwervingsmanagers die een jongere versie van zichzelf aannemen, bijvoorbeeld iemand met een vergelijkbaar carrièrepad of iemand die bij een bedrijf heeft gewerkt waar zij ook hebben gewerkt (vooral gebruikelijk bij managementconsultants, voor zover ik persoonlijk heb meegemaakt—een beetje een vooringenomenheid van mijn kant!).

In de praktijk leidt dit tot sollicitatiegesprekken waarin vaardigheden nauwelijks worden beoordeeld en alleen herinneringen aan gemeenschappelijke ervaringen worden opgehaald. Onthoud dat je geen vriend aanneemt, dus beoordeel de persoon goed.

Conformiteitsbias / autoriteitsbias

Hierbij kun je je onder druk gezet voelen om je mening af te stemmen op wat de groep of iemand in een gezagspositie denkt.

Ik zorg ervoor dat ik dit benadruk bij zowel de mensen die deelnemen aan een sollicitatiepanel als bij de aanwervingsmanagers zelf, zodat zij niet proberen de mening van anderen te beïnvloeden. 

Hieronder leg ik uit hoe je conformiteit praktisch kunt beperken, maar mensen bewust maken van groepsdenken is vaak al krachtig.

Alleen omdat de aanwervingsmanager de voorkeur geeft aan iemand, betekent dat niet dat die persoon geen rode vlaggen heeft of absoluut de beste kandidaat is. De aanwervingsmanager kan zelf in een vorm van vooringenomenheid vervallen, en door diens gezag te volgen speel je ook die vooringenomenheid in de kaart.

Een zeer illustratief voorbeeld hiervan is wanneer ik erop stond dat er in dit ene specifieke sollicitatiepanel een vrouw zat (dat doe ik eigenlijk altijd, maar noem het voor deze keer maar mijn intuïtie).

En ja hoor, een kandidaat die van de mannen in het panel vier keer een “sterke ja” kreeg, kreeg van de vrouwelijke interviewer een “nee”. 

Het bleek dat de kandidaat tijdens het gesprek zeer neerbuigend en betuttelend tegen haar was geweest, ook al zou zij een gelijke van hem of haar zijn geweest.

Ik was de moderator van de paneldiscussie na het gesprek, en ik zag dat ze een beetje van haar stuk was door het feit dat zij de enige was die “nee” had gestemd, maar ik moedigde haar aan standvastig te blijven en te vertellen wat haar echte ervaring was.

Het bleek dat we er goed aan hadden gedaan naar haar te luisteren, want toen ik met de kandidaat sprak, was die ook ongelooflijk neerbuigend tegen mij!

Intuïtie

Vaak ben je geneigd om bij het nemen van beslissingen op je gevoel te vertrouwen. Werving zou daar niet een van moeten zijn. Het kan iets zijn waar je naar luistert en dat je tijdens een sollicitatiegesprek met diepgaandere vragen verder onderzoekt, maar het mag nooit de doorslaggevende factor zijn.

Waar je op moet letten, is wanneer iemand zegt: “Ik weet het niet, ik had gewoon niet het gevoel dat deze kandidaat goed bij de functie paste”, zonder te kunnen onderbouwen waarom. Dit betekent vaak dat ze alleen op een onderbuikgevoel afgaan en niet op zoek zijn gegaan naar bewijs om dit wel of niet te staven. Daardoor laten ze dat vage idee van een onderbuikgevoel hun volledige beslissing bepalen.

Ik zie dit vaak bij leiders die denken dat ze veel ervaring hebben (waarbij hier ook sprake is van zelfvertrouwensbias), waardoor ze nooit een gestructureerd proces hanteren. 

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, voeren de meest opmerkzame wervingsmanagers met wie ik heb gewerkt ongelooflijk gedisciplineerde en gestructureerde sollicitatiegesprekken. Ervaring maakt je dus niet vrijer in je aanpak. 

Een uitspraak die ik hiertegen heb gehoord, is: “Een gestructureerd proces belemmert mijn vermogen om een gevoel bij de kandidaat te krijgen.” In het onderstaande gedeelte over waarom gestructureerde methoden zo goed zijn in het verminderen van vooringenomenheid, leg ik uit waarom dat problematisch is.

Als reactie op die uitspraak vertelde mijn eigen onderbuikgevoel me dat ze uitsluitend op intuïtie afgingen. Daarom zorgde ik ervoor dit te onderzoeken en stelde ik verdere vragen om te achterhalen waarom ze zich zo voelden.

Het bleek dat ze het op geen enkele andere manier konden verwoorden dan met: “Nou, ik weet het gewoon.” Als dat geen klassieke intuïtie is, weet ik het ook niet meer. 

Zoals je zou verwachten, waren de aanwervingen van die wervingsmanager erg wisselvallig: soms hadden ze geluk, terwijl ze er bij andere aanwervingen flink naast zaten.

Nulrisicovooringenomenheid

Dit is een minder vaak besproken vorm van vooringenomenheid bij werving, maar ik heb deze zo vaak zien voorkomen dat het me verbaast dat deze niet tot de belangrijkste vormen van vooringenomenheid in trainingen over vooroordelen behoort. 

Nulrisicovooringenomenheid is de neiging om het risico van een aanwerving te veel te willen beperken door te proberen het risico dat je de verkeerde persoon aanneemt tot nul terug te brengen.

In de praktijk uit dit zich in een eindeloos sollicitatieproces, het onvermogen om een beslissing te nemen en aanvullende beoordelingen die op het laatste moment worden toegevoegd.

Dit kan een teken zijn van een onervaren wervingsmanager, maar het kan ook iemand zijn die zo bang is om een beslissing te nemen dat die liever een beslissing door een commissie laat nemen. 

Als je een bedrijf met enkele honderden medewerkers of meer ziet waarvan de CEO er prat op gaat iedereen persoonlijk te ontmoeten, ongeacht hoe junior die persoon is, kan dit erop wijzen dat de CEO de uiteindelijke aanwervingsbeslissing neemt. 

De wervingsmanagers daaronder kunnen geen beslissing nemen en proberen elk aanwervingsrisico tot nul terug te brengen, in feite door de verantwoordelijkheid af te schuiven.

Daar komt nog bij dat er vaak tijdsdruk is om iemand aan te nemen. In combinatie met het doel om het risico tot nul terug te brengen, kan dit ook leiden tot mentale snelkoppelingen en andere soorten vooringenomenheid!

De realiteit is dat geen enkele aanwerving ooit zonder risico is. Je kunt het risico proberen te beperken door de functie op een passende manier te bespreken en kandidaten daarvoor te beoordelen. De rest moet je overlaten aan zaken als goed leiderschap en prestatiemanagement.

Vooringenomenheid rond culturele geschiktheid

Iets wat je misschien zal verbazen om als vooringenomenheid te beschouwen, omdat het vaak wordt gezien als een cruciaal onderdeel van het wervingsproces, is het hanteren van een zeer beperkte definitie van culturele geschiktheid.

Ik ben altijd op mijn hoede wanneer een wervingsmanager me vertelt dat een gekwalificeerde kandidaat niet bij de cultuur zou passen, maar desgevraagd niet kan onderbouwen waarom.

In mijn trainingen leer ik mensen zich te richten op gedragsmatige geschiktheid, oftewel hoe iemand zijn werk uitvoert en welke houding die persoon tegenover het werk heeft.

Of iemand introvert of extravert is, kan bijvoorbeeld deel uitmaken van een beoordeling van de culturele geschiktheid, maar zowel introverte als extraverte mensen kunnen geweldige teamspelers zijn — en daarop moet je je richten. Dat is de gedragsmatige geschiktheid.

Vaak kan bedrijfscultuur neerkomen op: “iedereen moet deelnemen aan het bedrijfsuitje”, zelfs als dat voor sommigen ongemakkelijk is.

Ik heb ooit een zeer senior leider horen zeggen dat zijn strategie voor het aannemen van iemand was of die persoon zichzelf “in de kroeg” met deze kandidaat kon zien zitten. Ik reageerde daarop met: “Kun je jezelf een uitdagend project met deze persoon zien uitvoeren? Daar zou je focus moeten liggen.”

infographic over soorten vooringenomenheid

Meer informatie

Zoals je misschien in enkele van de bovenstaande voorbeelden hebt gemerkt, staan vormen van vooringenomenheid niet los van elkaar. Ze kunnen elkaar versterken en in allerlei combinaties op elkaar inwerken.

Het kan zijn dat je door een bepaalde vooringenomenheid op basis van uiterlijk ook een halo-effect vertoont en niet de vragen stelt die je normaal aan iemand anders zou stellen om vaardigheden en competenties vast te stellen. 

Er zijn nog veel meer voorbeelden van onbewuste vooringenomenheid die kunnen binnensluipen (je kunt zoeken naar cognitieve of onbewuste vooringenomenheid). De bovenstaande voorbeelden zijn slechts enkele van de meest voorkomende in de context van werving.

Ik raad je sterk aan om wat meer onderzoek te doen en meer over vooringenomenheid te lezen, vooral in de context van verschillende culturen als je wereldwijd wilt gaan werven. De volgende boeken kan ik aanbevelen:

Strategieën om vooroordelen te verminderen

Nu we zijn begonnen te herkennen hoe vooroordelen hier en daar de kop kunnen opsteken, laten we het hebben over strategieën om het effect van je vooroordelen in het wervingsproces op je aanwervingsbeslissingen en de kandidaatervaring te verminderen.

Zoals hierboven vermeld, is het zeer onwaarschijnlijk dat je volledig van je vooroordelen af zult kunnen komen, maar wat je wel kunt doen, is proberen hun invloed uit te sluiten van je besluitvormingsproces. Ik begin met meer operationele oplossingen en ga vervolgens over naar uitgebreidere oplossingen.

Bekijk je vacatureteksten

Hoewel we iedereen willen aanmoedigen om op elke baan te solliciteren, ongeacht de gebruikte taal, blijkt keer op keer uit onderzoeken dat vrouwelijke kandidaten minder snel solliciteren naar functies waarin “mannelijk” gecodeerde woorden voorkomen—vooral woorden die een zeer competitieve omgeving beschrijven. 

Ik ken te veel verhalen van vrouwen die het motto “We werken hard en spelen nog harder” bij de deur van een bedrijf hebben genegeerd en uiteindelijk op een bedrijfsuitje naar een stripclub belandden.

Er zijn hulpmiddelen zoals de Gender Decoder en Textio die je op weg kunnen helpen om te begrijpen waar je eigen vacatureteksten een bepaalde voorkeur vertonen.

Anonieme cv-beoordeling

Dit is iets wat de meeste moderne sollicitantenvolgsystemen in verschillende mate van “blindheid” kunnen bieden. 

Daarmee bedoel ik dat de namen worden verborgen en dat er een nummer of een bepaald teken wordt gegenereerd (sommige systemen genereren een bijvoeglijk naamwoord en een dier, bijvoorbeeld Nieuwsgierige Panda, wat best schattig is).

Andere systemen gaan verder door het cv te analyseren, alleen de ervaring eruit te halen en zaken zoals bedrijfsgeschiedenis en opleiding blanco te maken.

Je kunt dit alleen op wervingsmanagers toepassen, of ook op recruiters. Veel onderzoeken hebben de krantenkoppen gehaald omdat “namen die etnisch klinken” vaker werden afgewezen dan namen die “blank” klinken.

Dit heeft als voordeel dat mensen zich uitsluitend op de ervaring richten en zal waarschijnlijk de diversiteit in de kandidatenpool die naar de sollicitatiefase gaat vergroten.

Het is echter een vrij oppervlakkige oplossing en eerlijk gezegd niet mijn favoriet, omdat het een pleisteroplossing is en mogelijke vooroordelen later in het sollicitatieproces niet wegneemt.

Opgenomen interviews

Dit is een oplossing als je veel video-interviews afneemt, maar het is niet voor iedereen geschikt. Je kunt de opnametool van Zoom gebruiken of een afzonderlijk platform voor video-interviews zoals Screenloop, dat een interview opneemt en transcribeert en het koppelt aan je ATS.

Dit brengt natuurlijk extra kosten met zich mee. Houd er bovendien rekening mee dat je de kandidaat moet laten weten dat diegene wordt opgenomen en dat deze opnamen alleen toegankelijk mogen zijn voor de partijen die betrokken zijn bij de werving en eenvoudig kunnen worden teruggevonden en verwijderd (zeker als je je in de EU bevindt en te maken hebt met de AVG-wetgeving).

Dit kan goed passen bij organisaties die transparantie willen bevorderen en bij organisaties die een snelle uitbreiding doormaken en de kandidaatervaring die interviewers die nieuwer zijn binnen het bedrijf bieden, willen bijhouden.

In mijn ogen is het echter ook een pleister en misschien een nogal agressieve vorm van conformisme in de trant van “Big brother is watching you”. Misschien ligt dat aan mij, maar ik besteed liever meer aandacht aan vooroordelen via training en processen dan aan monitoring.

Misschien beschik je niet over de middelen en ervaring om dat te bieden, waardoor monitoring in de tussentijd een goede oplossing kan zijn.

Gestructureerde interviews

Hier heeft een groot deel van mijn focus gedurende mijn loopbaan gelegen, omdat ik nogal streng ben voor de interviewers met wie ik heb gewerkt. Ik stel hen kritische vragen over de interviewvragen die ze aan kandidaten stellen en waarom ze elke vraag stellen, ongeacht of ze de enige interviewer zijn of deel uitmaken van een samenwerkend wervingsteam.

Mijn advies is altijd om persoonlijk en vriendelijk te zijn, maar niet privé. Wat bedoel ik daarmee? Als iets niet relevant is voor de functie, stel je de vraag niet.

Je kunt nog steeds beleefd zijn en wat koetjes en kalfjes bespreken zonder per se nieuwsgierig te gaan doorvragen of overdreven vertrouwelijk te worden. Je hebt genoeg tijd om mensen te leren kennen als en wanneer ze worden aangenomen, maar richt je tijdens het sollicitatiegesprek voorlopig op de kostbare tijd die je hebt door zeer relevante en nuttige vragen te stellen over de kwestie die voor je ligt.

Een voorbeeld van het soort training dat ik vroeger gaf, is dat ik mensen een aantal vragen voorlegde en een discussie opende over welke daarvan gepast zijn om te stellen.

Sommige waren vrij duidelijk, zoals “Ben je van plan binnenkort kinderen te krijgen?”—ik hoop dat je het juiste antwoord hebt geraden: nee, het is niet gepast om zoiets te vragen. Nooit. Het maakt niet uit of het bij jou in de buurt de “normale” gang van zaken is; je moet ernaar streven om dingen beter te maken.

Tijdens een trainingssessie zei iemand dat het voor hem een heel prettig gebaar is als iemand vraagt: “Waar ben je opgegroeid?”.

Dat leidt tot een gesprek waarin hij vertelt dat hij uit Spanje komt en vormt meestal een geweldige ijsbreker. Het was interessant om dat te zien, omdat mijn eigen ervaringen met die vraag nooit prettig waren. 

Voor de context: ik kom uit Bulgarije en woon in het Verenigd Koninkrijk, waar nogal wat negatieve sentimenten rondgingen over mensen uit Oost-Europa. 

Voor mij werd mijn antwoord op de vraag waar ik vandaan kom altijd gevolgd door een “Oh…”  in verschillende toonhoogten, van medelijdend tot ronduit vijandig. Hoewel ik blij was dat zijn eigen ervaringen positief waren, geldt dat niet voor iedereen. Daarom kun je de vraag het beste vermijden.

Checklist voor gestructureerde interviews:

  • Is de vraag relevant voor de vaardigheden die we nodig hebben?
  • Stel je (ongeveer) aan iedereen dezelfde vragen?
  • Vraag je kandidaten voldoende door om hun deskundigheid echt goed te beoordelen?

Dat wil niet zeggen dat je het interview met elke kandidaat helemaal niet mag variëren, maar probeer te voorkomen dat irrelevante zaken je interview ontsporen, zodat kandidaten rechtstreeks met elkaar kunnen worden vergeleken.

Lees voor meer informatie mijn artikel over hoe je iemand interviewt. Je zult dan een patroon gaan zien in de manier waarop ik mijn interviewtraining structureer.

Gestructureerde feedback

Dit is een kleine uitloper van de gestructureerde interviews, maar ervoor zorgen dat de feedback van de interviewer goed gestructureerd en onderbouwd is, is mijn belangrijkste wapen geweest om mogelijke vooroordelen op te sporen.

Wanneer iemand een overhaaste beslissing neemt of een beslissing neemt op basis van een “onderbuikgevoel” zonder die te kunnen toelichten, is het tijd om dieper te graven.

Soms komt dat doordat iemand niet de juiste woorden had of niet zeker wist hoe diegene kon beschrijven wat er was gebeurd, maar vaker wel dan niet was er sprake van een of ander vooroordeel. Dit zijn ongemakkelijke, maar noodzakelijke gesprekken.

Vooroordelen spelen meestal een rol waar overhaaste beslissingen worden genomen. Daarom is het van essentieel belang dat je iemand ertoe brengt zijn of haar denken te vertragen en probeert te redeneren: “De kandidaat zei X, ik hoorde Y”—waarom? Of, nog gebruikelijker: “De kandidaat zei niet wat ik wilde horen”—waarom heb je het dan niet gevraagd?

Om mogelijke conformiteitsbias te verminderen, adviseer ik mensen altijd om hun feedback niet met anderen te delen voordat ze deze in het systeem hebben ingediend en een beslissing hebben genomen. Dit geldt vooral voor senior managers of managers die verantwoordelijk zijn voor aanwervingen. 

Een goed ATS kan dit eenvoudig maken door rollen te creëren die alle feedback kunnen zien en andere rollen die alleen hun eigen feedback kunnen zien.

Educatie

Het lijkt vrij eenvoudig, maar de eerste stap is je eigen bereidheid om jezelf te informeren en onder ogen te zien welke vooroordelen voortdurend in je gedachten aanwezig zijn. 

Wees nieuwsgierig naar waar ze vandaan kunnen komen, hoe ze zich in de wereld manifesteren en wat de impact ervan is op andere partijen en je bedrijf.

Het is algemeen aanvaard dat onbevooroordeeldheid bij aanwervingen leidt tot een minder divers personeelsbestand. Dit kan betrekking hebben op etnische diversiteit, sociaaleconomische achtergrond, manier van denken, levenservaringen enzovoort. 

Dit creëert onvermijdelijk een blinde vlek voor je bedrijf, die alleen maar groter wordt naarmate het bedrijf groeit, en het kan zelfs het momentum dat je hebt opgebouwd tenietdoen.

Er zijn veel bedrijven die bedrijfsbrede trainingen over vooroordelen aanbieden. Ik kan je niet vertellen hoe vaak ik de optische illusie met het ruitpatroon heb gezien, maar het simpele feit dat ik deze al vaak heb gezien, doet niets af aan het feit dat ze nieuw is voor ten minste één persoon in de trainingsgroep waarin ik zit.

afbeelding van optische illusie
Bron: Wikipedia

Geloof het of niet, A en B hebben dezelfde grijstint. De eerste stap naar educatie is je eigen overtuigingen ter discussie stellen, zelfs als het iets is dat je met je eigen ogen ziet.

Naast officiële trainingen neem ik meestal de tijd om tijdens andere interacties enkele zaken aan te kaarten, zodat de boodschap blijft hangen en mensen eraan wennen hun eigen gedrag te analyseren. 

Hier zijn enkele ideeën waarbij je leerpunten kunt opnemen:

  • Tijdens het inwerken—dit is een waardevol moment om wat informatie te geven over je algemene beleid rond diversiteit en inclusie en over hoe je je teams helpt om vooroordelen in het algemeen tegen te gaan.
  • Tijdens sollicitatiegesprekstrainingen—besteed altijd minstens enkele punten specifiek aan vooroordelen, maar de training over het voeren van een goed gestructureerd sollicitatiegesprek is op zichzelf al een manier om vooroordelen te verminderen, omdat de nadruk uitsluitend op vaardigheden en expertise wordt gelegd.
  • Regelmatige controle van feedback over sollicitatiegesprekken—ik vraag altijd om de volledige feedback over sollicitatiegesprekken in het ATS te zetten en controleer de ontvangen feedback. Als deze niet gedetailleerd is of slechts uit één woord bestaat, bijvoorbeeld “Nee”, ga ik onmiddellijk na waarom.
  • Tijdens feedbacksessies over sollicitatiegesprekken—als je sessies hebt waarin meerdere mensen die dezelfde kandidaat hebben geïnterviewd de feedback bespreken, zorg er dan voor dat de moderator altijd duidelijk maakt waarom elke persoon tot zijn of haar conclusie is gekomen.
  • Sessies van werk-/medewerkersgroepen—ik zorg ervoor dat, als het bedrijf waarmee ik werk zulke groepen heeft (bijvoorbeeld een vrouwengroep, LGBTQ+ enzovoort), ik minstens één sessie per jaar organiseer waarin het onderwerp aanwervingen, de vooroordelen die mensen hebben ervaren enzovoort is, zodat bondgenoten en anderen hiervan kunnen horen. Ga natuurlijk eerst met die groepen in gesprek om te zien of ze zich daar prettig bij voelen—het is niet de taak van elke minderheidsgroep om anderen voor te lichten over vooroordelen.

Je onbewuste vooroordelen aanpakken

Waarom moet je je onbewuste vooroordelen bestrijden? Misschien heb je dit allemaal gelezen en denk je “Ik ben tevreden met de manier waarop ik mensen aanwerf.”

Het bedrijf doet het goed en mijn team is mooi homogeen, we nemen zo snel beslissingen en er is geen conflict. 

Daarop zou ik zeggen: “Je team baart me zorgen. Als niemand iets te zeggen heeft of de gekozen richting ter discussie stelt, zijn al je nieuwe medewerkers óf net als jij en weet niemand waar problemen kunnen ontstaan, óf je bent een tiran en durft niemand zich uit te spreken.”

Ik geef misschien een van de bekendste voorbeelden van hoe een bedrijf dat het goed doet toch kan falen omdat er niet genoeg diversiteit in het team was—dit voorbeeld is minder ernstig dan andere. 

YouTube ontdekte bij de lancering van zijn app dat 5-10% van de video's ondersteboven stond. Ze hadden geen idee waarom. Uiteindelijk realiseerden ze zich dat linkshandige mensen hun telefoon horizontaal langs de tegenovergestelde as vasthouden. (Volledige casestudy hier).

Ik pleit nu niet voor quota voor linkshandige mensen bij aanwervingen, maar het illustreert hoe je levenservaringen bepalen wat je creëert. Als je op zoek bent naar ernstigere voorbeelden, kijk dan naar hoe AI nog altijd moeite heeft om gezichten van zwarte mensen nauwkeurig te herkennen.

Uiteindelijk zal het minimaliseren van je eigen vooroordelen je een betere collega, manager en leider op het gebied van werving maken. Het helpt een levendigere omgeving te creëren waarin verschillende stemmen zich kunnen laten horen, en je zult een product of dienst creëren die op een groter deel van de wereld van toepassing is.

Enkele aanvullende artikelen die je kunnen helpen bij je wervingsproces.

Abonneer je op de People Managing People-nieuwsbrief voor regelmatig door experts geschreven artikelen over alle aspecten van talentmanagement en leiderschap.

Mariya Hristova
Mariya is a talent acquisition professional turned HR leader with experience in large corporates and start-ups. She has 10+ years of experience recruiting all over the world across many different industries, specialising in market entries, expansion, or scaling projects. She is of the firm belief that great candidate and empoyee experiences are not just a luxury, but a must. Currently she is the People Lead at Focaldata.
Follow the author: