Asıl İş Artık Verimliliği Değil, Enerjiyi Yönetmek

David Rice: Hiç olmadığı kadar çok çalışıyorsunuz. Daha uzun saatler, daha fazla toplantı, sözde daha iyi araçlar ve bir şekilde daha kötü sonuçlar alıyorsunuz. Beş yıl önce yoğun çalışmak işe yarıyordu. Fark yaratan bir unsurdu. Çaba değere eşitti. Şimdi ise kendinizi ne kadar zorlarsanız o kadar tükeniyor ve bunun sonuçlara etkisi o kadar azalıyor. Bu tükenmişlik değil. İş yerinde değeri neyin yarattığına dair temel bir değişim.

Bugünkü konuğumuz Lena Thompson. Kendisi sistem analistliğinden liderlik danışmanlığına geçmiş biri ve size biraz rahatsız edici gelebilecek bir şey söyleyecek: Yapay zekâ mantıksal düşünmeyi sizden çok daha hızlı yapabilir. Üzerinde didindiğiniz tüm problem çözme ve stratejik düşünme çalışmaları metalaşacak. Yapay zekânın yapamayacağı şey duygusal enerjiyi yönetmek ve artık asıl iş bu.

Nörobilimin bize gösterdiği şey şu: Günlük olarak birçok liderin yaşadığı tipik duygular olan hayal kırıklığı, bunalmışlık veya korku içindeyken beyniniz yaratıcılık, yenilikçilik ve uzun vadeli düşünmeden sorumlu yolları kelimenin tam anlamıyla kapatıyor. İşleri hâlâ halledebilirsiniz, ancak tünel görüşüne sıkışmış olursunuz. Tepkisel davranırsınız, proaktif değil. Bugün duygusal enerjinin, verimlilikten ziyade yaratım yaptığımız durum olmasının nedenlerini ele alacağız.

Lena’nın Zimbabve’deki kabine bakanlarına öğrettiği ve onları günlerce, hatta haftalarca sürebilecek karar felcinden kurtaran özel araç. İşlenmemiş duyguların sonunda çöküş olarak ortaya çıkan tıkanıklıkları nasıl yarattığı ve işten çıkarmalar ile organizasyon değişiklikleri gibi yüksek riskli anlar için duygusal bir çerçeveleme tekniği. Çünkü insanlar sözlerinizi dinlemez, enerjinize tepki verir.

Ben David Rice. Burası People Managing People. Eğer çabanın bir noktada fark yaratan bir unsur olmaktan çıktığını ve işe yaramadığını fark ettiyseniz, bu konuşma bunun nedenini ve bunun yerine ne yapmanız gerektiğini tam olarak açıklıyor. Haydi başlayalım.

Hoş geldin Lena. Programımıza katıldığın için memnunum.

Lena Thompson: Çok teşekkür ederim David. Beni davet ettiğin için teşekkürler.

David Rice: Kesinlikle. Bugün iş yerinde duygusal enerjiden söz ediyoruz. Daha önce konuşurken “asıl iş” dediğinde, asıl işin, yiyip içtiğin ve öğrettiğin şeyin enerji olduğunu söylüyordun. Verimlilik değil, öyle mi?

Çıktı da değil. Duygusal enerji de. İş bağlamında bunu düşündüğünde ne gördüğünü bana anlatabilir misin? Çünkü bazı insanların iş yerindeki duyguların olumsuz olduğu izlenimine kapıldığını düşünüyorum.

Lena Thompson: Öncelikle duygunun ne olduğunu gerçekten anlamamız gerekiyor; çünkü duyguyu kelimenin tam anlamıyla hareket hâlindeki enerji olarak düşünebilirsiniz.

Bazı duygularımız merak, neşe, minnettarlık, şefkat ve empati gibi yüksek enerji taşır. Bazı duygular ise kızgınlık, öfke, hayal kırıklığı, korku ve sabırsızlık gibi düşük enerji taşır. Bu düşük seviyeli duyguları yaşadığınızda beyniniz ve bedeniniz tehdit altındaymışsınız gibi tepki verir.

Sinir sisteminizi tetikler ve yaratıcılıktan, verimlilikten ve uzun vadeli planlamadan sorumlu olan kortizol sisteminizi etkinleştirir; bu da daha az etkili hâle gelir. Başka bir deyişle, iş yerinde gün boyunca yaşadığımız tipik duyguları, yani hayal kırıklığı ve bunalmışlığı hissettiğimizde, bedenimiz yaratıcılık yerine güvenliği ve emniyeti önceliklendirmeye başlar.

İşleri hâlâ halledebiliriz ama tünel görüşüne kilitlenmiş gibi oluruz ve proaktif olmaktan çok tepkisel davranırız. Yüksek enerjili duyguları deneyimlediğimizde ise dikkat alanımız genişler. Beynimizde yaratıcılık, yenilikçilik ve problem çözmeden sorumlu yolları etkinleştirir. Dolayısıyla merak, neşe, minnettarlık ve benzeri duygular zihnimizi, düşük enerji hâlindeyken göremediğimiz olasılıklara ve fırsatlara açar.

Yani iş bağlamında yanımızda getirdiğimiz duygusal enerji, düşüncelerimizin kalitesini, başkalarıyla etkileşimlerimizin ve yaptığımız konuşmaların kalitesini, hatta fiziksel ve zihinsel sağlığımızı kelimenin tam anlamıyla belirler.

Duygusal enerjiyi nasıl yöneteceğini, düzenleyeceğini ve onunla nasıl çalışacağını gerçekten bilen insanlar sürekli olarak daha iyi kararlar verir. Baskı altında daha iyi performans gösterir. Bu da doğal olarak daha sağlıklı çalışma ortamlarına katkıda bulunur.

David Rice: Benimki gibi bir rolde, editör olarak çalışırken hep şunu düşünürdüm: Enerji, yaratım yaptığımız durumdur.

Son ürünümüzü oradan elde ederiz, değil mi? Verimlilik, bütün bunların aşağı akışındaki bir etki gibidir. Enerji, akışın nedeni, kökü gibidir. Negatif bir yerdeyseniz, yapay zekâ kullanmanızın ya da onu yönlendirmeye devam etmenizin bir önemi yok; hâlâ kontrol sizdedir.

Enerjiniz negatifse çoğu zaman elde edeceğiniz şey kalitesiz bir ürün ya da aslında paylaşmak istemeyeceğiniz bir üründür. Liderlerin bunu da hatırlaması gerektiğini düşünüyorum. Teknolojiye danışabilirsiniz, hatta teknoloji asistanınız olabilir; ancak bu iki şey de ona getirdiğiniz her şeye tepki verecektir.

Duygusal enerjisinin ekibi için bir durumun bütün dinamiğini değiştirdiğini gördüğün bir lidere örnek verebilir misin?

Lena Thompson: Geçen yıl olduğunu sanıyorum, Zimbabve’de bir atölye çalışması yapıyordum. Zimbabve Ulusal Çelik Birliği’ydi. İçeride kabine bakanları ve gerçekten üst düzey profesyoneller vardı.

Atölyede duygularımızı nasıl düzenleyeceğimizi ve bunun daha iyi karar vermeye nasıl yol açtığını ele aldık. Onlara karar vermenin bir yolunun, özellikle çok önemli bir kararsa, düşünsel geviş getirmeye, bunalmışlığa ve kaygıya yol açan mantık üzerinden ilerlemek olduğunu gösterdim. Diğer yol ise duygusal enerjiyi düzenleyerek karar vermekti.

Küçük bir egzersiz yaptık. Katılımcılardan biri aslında tüm etkinliği organize eden kişiydi. Oturumum biter bitmez oradan kelimenin tam anlamıyla heyecanla koşarak çıktı ve “Sizinle daha sonra konuşacağım,” dedi. Daha sonra düzenlenen bir etkinlikte yanıma geldi ve yalnızca bu küçük egzersizi öğrenmenin, kafasında takılıp farklı fikirler arasında döngüye girmesini günlerce, hatta haftalarca engellediğini söyledi.

Yaşadığı bunalmışlıktan çıkmasını sağlayan, ona verdiğim aracı kullanarak sadece durakladı ve farklı bir duygusal duruma geçti. Hızlı bir karar vermesi gerekiyordu. Bu, zihninde bir açıklık yarattı. Bazen bir probleme odaklanıp öylesine hayal kırıklığına uğrarsınız ki vazgeçersiniz; sonra yürüyüşe çıkar, belki bir kadeh şarap içersiniz ve “İşte bu,” dersiniz ya, aynı şey.

Bunu istediğiniz anda ve yalnızca duygusal enerjinizi değiştirerek yapabilirsiniz.

David Rice: Mantık kısmından söz etmene sevindim. Çünkü şahsen ben mantığa çok sık takılıp kalıyorum. Cevap oradaymış gibi geliyor. Biliyorum. Çözebileceğim bir matematik denklemi gibi.

Ama işler her zaman bu kadar basit değil. Bana öyle geliyor ki birçok lider hâlâ bu yapay zekâ geleceğini aynı eski kurallarla kurmaya çalışıyor: daha fazla mantık, daha fazla çaba, daha fazla problem çözme. Ancak bu aşamada bu gerçekten işe yaramıyor. Geleceğin yönünün insanlar için yaşamı ve işi dengeleme fırsatlarını artırmak olduğunu savunuyorum.

Buna katılır mısın?

Lena Thompson: Aslında bunun Einstein olduğunu düşünüyorum; deliliğin tanımının, bir problemi onu yaratan zihin düzeyiyle çözmeye çalışmak olduğunu söylemişti. Yaptığımız şey tam olarak bu. Çünkü hayat çok daha hızlı ilerliyor ve giderek daha karmaşık hâle geliyor.

İstesek de istemesek de farklı bir çağda yaşıyoruz. Beş yıl önce işe yarayan şeyler artık basitçe işe yaramıyor. Kişisel deneyiminden ya da birlikte çalıştığın insanlardan bilmiyorum ama bazen bir şeye ne kadar fazla çaba harcarsan o kadar az işe yaradığını fark etmiş olabilirsin.

Çaba işe yaramayı bırakıyor. Daha fazla bastırıp didindikçe yaptığımız tek şey daha fazla tükenmek. Beş yıl önce işe yaramış olabilir. Şimdi yaramıyor. Bunun gerçekleşmesi bir tesadüf değil; hayat kelimenin tam anlamıyla bizden seviye atlamamızı istiyor.

Öz farkındalıktan ve duygusal zekâdan liderlik etmemizi, kendimizle yeniden bağlantı kurmamız için alan yaratmamızı ve başkaları için de aynı alanı oluşturmamızı istiyor. Yapay zekânın bizim için yapamayacağı bir şey bu. Yapay zekâyı seviyorum, ona karşı hiçbir şeyim yok. İçerik üretmek, konuşma metinleri yazmak ve benzeri işler için kullanıyorum.

Veri analizi ve planlama harika; ama enerjimizin, o iç enerjinin, muhakemenin ve duygusal zekânın yerini tutmuyor. Bu nedenle öz bilgi ve öz liderlik çok önemli. Kim olduğunuzu, neden böyle davrandığınızı, neden belirli seçimler yaptığınızı ve neden belirli insanlara tepki verdiğinizi anlamak.

Ne kadar uğraşırsanız uğraşın tepki vermeyi durduramıyorsanız, o düğmelere hâlâ basılıyorsa, temel ihtiyaçlarınızı ve onları nasıl karşılayacağınızı gerçekten anlamanız gerekir. Farkındalık alanından liderlik ettiğinizde yapay zekâ, bunun yerine geçen bir araç değil, potansiyelinizi artıran bir araç hâline gelir.

Ancak bu farkındalığa sahip değilseniz yapay zekânın tüm cevaplara sahip olduğu düşünülebilir.

David Rice: İlginç, değil mi? Mantığı bizden çok daha hızlı yapabiliyor. Bir açıdan iyi bir şey; bazen bizi o mantıksal düşünceden çıkarabilir. Ancak bu beceriyi biraz kaybetmemizden de endişeleniyorum. Mantık ve yoğun çalışma, kıtlık zamanlarında kullanabileceğiniz bir tür para birimi gibi.

Hayatta kalmaya benzer şeylerde çabanın değere eşit olması gerektiğinde bu anlamlı. Ancak gelecekte çabanın daha fazla uyumla örtüşmesi gerekecek. Gerçek değer uyumdur. Yapay zekânın bizi ittiği yönün bu olduğunu düşünüyorum ve benim görüşüme göre yoğun çalışma bunun zorunlu bir parçası değil.

Mantıksal kısmı biraz ortadan kaldırdığınızda geriye duygusal ve sezgisel katman kalıyor: doğaçlama yapma, seçim yapma ve onu işe yarar hâle getirme beceriniz. İleride başarıyı belirleyecek olanın büyük ölçüde bu olduğunu düşünüyorum.

Lena Thompson: Evet, yön değiştirme, hesaplanmış riskler alma, içgüdüsel yargılara güvenme becerisi. Yapay zekâ elbette bize çok zaman kazandırıyor ve bu harika.

Ancak o sezgi ve öz bilgi olmadan, boş zamanımızı daha fazla işle doldururduk. Onunla ne yapacağımızı bilemezdik. Hepimiz “Çok fazla boş zamanım var, şunu ve bunu yapmalıyım,” derdik. Bu da bizi aynı döngüde tutardı. Dolayısıyla size özgürlük veren öz farkındalık ile kapasite veren yapay zekânın birleşimidir.

Birlikte etkilerimizi gerçekten artırırlar. Mantığın da elbette bir yeri var. Mantığın hiçbir yeri olmadığını asla söylemem. Mantık, nasıl yapılacağını bildiğiniz belirli görevleri yerine getirmek için harikadır; çünkü mantık şu anı önemsemez.

Geleceğe dair hiçbir fikri yoktur. Ne kadar inanmak istesek de geleceği hesaplayamayız. Elinde yalnızca geçmiş deneyimlerimiz vardır. Yeni bir şey yaratmaya, daha önce bulunmadığınız bir yere ilerlemeye çalıştığınızda mantığınız o kadar uzağa genişleyemez.

İşte bu noktada içsel rehberliğimizi kullanmamız gerekir. Mantıkla ilerlemeye çalıştığımızda bağlantımızı koparırız ve çaba harcamaya başlarız. Çaba uyumdan değil, yoğun çalışmadan gelir. Bu çok farklı bir enerjidir.

David Rice: Evet, buna katılıyorum.

Söylediğin gibi, her şeyi geçmişte olana ve daha önce yaptıklarımıza dayandırmadan keşfetmenin çok büyük bir değeri var. Sanırım bundan sonra kariyerlerimizin gelişme biçimi de bu olacak. Daha önce konuşurken yapay zekâya çok fazla güç verdiğimizi, çünkü kendimizle bağlantımızı kopardığımızı söylüyordun.

Bu büyük bir ifade. Bence doğru. Ancak bu kopukluk gerçek hayatta, gündelik iş yeri davranışlarında nasıl görünüyor?

Lena Thompson: Küçük yaşlardan itibaren performans göstermemiz, başkalarının beklentilerini karşılamamız, onların ihtiyaçlarını ve mutluluğunu kendi mutluluğumuzun önüne koymamız öğretiliyor. Çünkü ebeveynlerinizi mutlu ve gururlu etmezseniz bencil olduğunuz ve sizde bir sorun bulunduğu söyleniyor.

Her şeyin kazanılması gerektiğini öğreniyoruz. Hayallerimizi, arzularımızı ve hedeflerimizi saklamayı öğreniyoruz. Uzlaşıyoruz, taviz veriyoruz. Düğmelere basmak istemiyoruz, fazla muhtaç görünmek istemiyoruz. Bu bizi gerçek doğamızdan koparıyor; çünkü toplum bizi böyle programlıyor.

Gerçekte olduğumuz kişi ile dışarıda sergilediğimiz kişi arasındaki bu kopukluk şüphe, hayal kırıklığı ve tükenmişlik yaratıyor. Bu, varsayılan çalışma biçimimiz hâline geliyor. İş yerinde bu durum, belki birinin yardımına aşırı güvenmek ya da yapay zekâya aşırı güvenmek şeklinde ortaya çıkıyor.

Çünkü kendi içsel yargımıza güvenmiyoruz. Yakın zamanda otomasyon önyargısı üzerine bir araştırmaya rastladım. Araştırma, insanlar kendi yargılarından emin olmadıklarında ve kendilerine güvenmediklerinde, bilinçaltında daha iyi kararlar verebileceklerini bilmelerine rağmen yapay zekâya aşırı güvendiklerini gösteriyordu.

Ayrıca yaratıcı görevlerde ya da yaratıcı düşünme gerektiren işlerde yapay zekâya güvendiğinizde bunun düşüncenizi kelimenin tam anlamıyla daralttığı, problem çözme ve yaratıcılık becerilerinizi azalttığı görüldü. Değerlerimizden, hayallerimizden, hedeflerimizden ve tutkumuzdan koptuğumuzda, kendimizi anlamaya zaman ayırmadığımızda yapay zekâ bir araç olmak yerine bir koltuk değneğine dönüşüyor ve güvenli, öngörülebilir ve bilinen olana yöneliyoruz.

İş bir şekilde tamamlanabilir ama insan olarak büyümeyiz, gelişmeyiz, bilincimizi genişletmeyiz. Çünkü büyüme bilinen ve güvenli bir ortamda gerçekleşemez. Risk aldığımızda, hata yaptığımızda, başarısız olduğumuzda, sorumluluk aldığımızda, öğrendiğimizde ve yeniden denediğimizde gerçekleşebilir.

David Rice: İnsanların eskiden büyük ölçüde öz sorgulama gerektiren kararları yapay zekâya bırakmaya başladığını görüyorum. Belirsizlikle oturmak ve karar vermek çok rahatsız edici. Bu liderliğin bir parçası.

Ancak liderliğin bir parçası da konfor alanımızdan memnun olmamaktır. Yapay zekâ uyumundan söz ediyoruz ama duygusal uyum da aynı derecede önemli. İçsel olarak uyumsuzsam dış araçlara fazla yaslanıyorum. Bana sunduklarını ihtiyaç duyduğum ölçüde yorumlayamıyorum. Sence bu bağlantı yeni mi? Yapay zekâ zaten var olan bir şeyi mi açığa çıkardı?

Lena Thompson: Yeni olduğunu düşünmüyorum; daha önce de cevapları çevrenizde arıyordunuz. Belki insanlarda. Arkadaşlarınızı takip ediyor, bara gidip birkaç bira içiyor ve yaşadığınız sorunları başkalarıyla paylaşıyordunuz.

Artık sadece eskisi kadar dışarı çıkmıyoruz. Yapay zekâ en iyi arkadaşımız oldu. İnsanlar olarak cevapları ve çözümleri dışımızda aramaya programlandık. Oysa cevapların çoğu zaten içimizde. Elbette hiçbir zaman yardıma ihtiyacımız olmadığını söylemiyorum. Bazen konuşarak netlik kazanmamız gerekir. Hatta sadece açıklık kazanmak için bunu yazıya dökmemiz bile gerekebilir.

Ancak günün sonunda bir şeyin bizim için doğru olup olmadığına dair ayırt etme gücüne sahip olan biziz. Bu ayırt etme gücü başka hiç kimseye devredilemez.

David Rice: Bana bilerek hiçbir şey yapmamanın öneminden bahsetmiştin. Bu, iş yerinde etkili olmakla ilgili bize öğretilen her şeye ters.

Özellikle liderlik rollerindeki insanlar için neden bu kadar tehdit edici geliyor? Bununla ilgili gardlarını biraz nasıl indirebilirler?

Lena Thompson: Her zaman şunu söylerim: Fiziksel olarak yavaşladığınızda enerjik olarak hızlanırsınız. Enerjiniz en değerli para biriminizdir. Enerjiniz hayata açılan anahtarınızdır; çünkü daha fazla enerjiniz olduğunda daha fazla netliğiniz ve farkındalığınız olur.

Yavaşlamadığınızda kelimenin tam anlamıyla adrenalinin üzerinde çalışırsınız. Hayat iş yoğunluğumuza ve çabalarımıza tepki vermez. Herhangi bir duruma getirdiğiniz enerjinin ve farkındalığın kalitesine tepki verir. Fiziksel olarak yavaşladığımızda içsel enerjimizin daha fazlasını üretmeye başlarız ve bu içsel enerjiyi ürettikçe farkındalığımız genişler.

Bilinç ve enerji birbirinin yerine geçebilir. Nörobilim de bunu gösterdi. Yavaşlamak, beynimizin yaratıcılık, yenilikçilik ve duygusal düzenlemeden sorumlu bölümlerini etkinleştirir. Bunu şöyle düşünebiliriz: On katlı bir binaya girdiğinizi hayal edin.

Birinci katta durduğunuzda farkında olduğunuz şeyler belki oyun alanı, çöp kutuları, arabalar ve benzerleridir. Beşinci kata çıkarsınız ve bir anda ufkunuz genişler. Nehri, parkı ve belki bir kiliseyi görürsünüz. Yukarı çıktıkça daha fazlasını görürsünüz. Farkındalığımız da tam olarak böyledir.

Farkındalığımızı ancak içsel enerji aracılığıyla genişletebiliriz. Farkındalık genişlediğinde fırsatları, olasılıkları ve “Vay canına, bunu daha önce hiç düşünmemiştim,” dediğiniz yaratıcı fikirleri görmeye başlarız. Bunların hepsi bize sezgisel duyularımız aracılığıyla gelir. Yavaşlamanın yaptığı budur.

Bunu yapmadığımızda, sürekli koşturduğumuzda aynı kararları, aynı tepkileri ve aynı kalıpları tekrar tekrar yaşarız. Buna bilinçsiz yaşamak deriz. Hayatınız geçmişteki günlerin otomatik olarak tekrarlanması gibidir. Hareket edersiniz ama gelişmezsiniz.

Bunun tehdit edici gelmesinin nedeni tehlikeli olması değil, alışılmadık olmasıdır. Beynin temel işlevi bizi güvende tutmaktır. Büyümemizi ya da mutlu olmamızı istemez. Rahat ve güvende hissetmemizi ister. Bu yüzden alışık olmadığı her yeni şeyi tehlike olarak işaretler.

Bu nedenle çok rahatsız edici gelir. Ancak bu, bir kası çalıştırmak gibidir. Daha fazlasını taşıma kapasitemizi genişletmek için bu rahatsızlığın içine eğilmeliyiz. Daha fazla baskı, başarı, sevgi ve her şeyden daha fazlasını taşıyabilmek için. Rahatsızlıktan geçmeden kapasitemizi genişletemeyiz.

David Rice: Bilerek hiçbir şey yapmama fikri ilginç. Bilgisayar sisteminizin önbelleğini temizlemek gibi. Her şeyin sorunsuz çalışmaya devam etmesi için bunu ara sıra yapmanız gerekir. Liderler olarak çoğu zaman hareketsizliğin tembellik olduğu zihniyetine sıkışıyoruz.

Oysa bu doğru değil. Düşündüğünüzde sanatta ya da bilimde birçok atılım bir tür duraklama veya bir şeye alan açılması sayesinde gerçekleşmiştir. Hiçbir şey yapmamak bazen gerçekten en zor şeyi yapmaktır. Birçoğumuz için bugünlerde hareketsiz oturmak çok zor; çünkü her zaman açık olmaya eğitildik. Bu yüzden sinir sistemimizi ara sıra sıfırlamamız gerekiyor.

Yavaşlama fikri karşısında paniğe kapılan biri için ilk mikro uygulama ne olur?

Lena Thompson: Başlangıçta toparlanmakta olan bir işkoliktim. Günümü o kadar doldururdum ki boş zamanım kalmadığından emin olurdum. Bu gerçekten bendim: sürekli koşturuyordum. Daha önce kurumsal hayatta çalışırken sabah altıda kalkar, 19 millik koşu yapar, çocukları okula hazırlar, ofise gider, çalışır, eve gelir ve çocuklarla ilgilenirdim.

Hiç durmazdı. Hafta sonları da aşağı yukarı aynıydı. Sonra bütün hayatımı yeniden değerlendirmeye başladığımda fiziksel olarak kendimi bilinçli biçimde oturtmam gerekti. “Şu kanepeye otur,” dedim kendime. Nereye gittiğim ve gerçekten ne istediğim konusunda netliğim olmadığı için neredeyse bir yıl kanepede oturdum.

Zamanla fikirler, yeni bilgiler ve bazı şeyler farkındalığıma gelmeye başladı. “Bu hiç mantıklı değil,” diyordum ama onları yazıyordum. Sonra beni bugün bulunduğum yere götürdü. Beş yıl önce biri bana bugün yaptığım şeyi yapacağımı söyleseydi, bunun kesinlikle mümkün olmadığını düşünürdüm.

Bu, tüm sinir sisteminizi yeniden programlamaktır. Küçük mikro rutinlerle başlayabilirsiniz. Sabah telefonunuza uzanmak, haberleri açmak ya da e-postalarınıza bakıp “Tanrım, yapmam gereken çok şey var; patronum şöyle, çalışma arkadaşlarım böyle, dünya da şunu yapıyor,” demek yerine gününüzü bilinçli biçimde yaratmak için beş dakika ayırabilirsiniz.

Gününüz zaten nasıl olsa ilerleyecek. Dün olduğu gibi otomatik pilotta ilerleyebilir ya da onu bilinçli biçimde yaratabilirsiniz. Nasıl hissetmek istersiniz? Nasıl görünmek istersiniz? Neyi deneyimlemek istersiniz? Çünkü dikkatiniz nereye giderse enerjiniz oraya akar ve her şeyi enerjimizle yaratırız.

İlk önerim bu olurdu. Akşam yatmadan önce de genellikle yanlış giden şeyleri, başarısız olduğumuz anları, bizi kimin kızdırdığını ve trafikte kimin önümüzü kestiğini düşünürüz. Beklentileri karşılamayan, başarısız olan bütün bu insanları düşünürüz. Bunun yerine beynimizi neyin doğru gittiğine odaklanması için eğitmeye başlamalıyız.

Geri kalan her şeyi bırakın. Yarın yeni bir gün; bunların aslında bir önemi yok. Doğru giden şeylere odaklanın. Belki biriyle daha az tepkisel davrandınız ya da biri sizin için kapıyı açtı. Böylece beyninize problem yerine çözüme ve fırsata odaklanmayı öğretiyorsunuz. Bu küçük egzersizlerin hepsi kapasitenizi genişletmeye başlayacak.

Kendi içsel yargınıza daha fazla güvenmeye başlayacaksınız.

David Rice: Bu da ilginç. Yatmadan önce yapmamız gereken bir diğer şeyin telefonu bırakmak olduğunu düşünüyorum. Birçoğumuzun sahip olduğu gerçekten kötü bir alışkanlık. Arkadaşlarımın çoğunda bunu görüyorum ve bunun uyku biçimlerini etkileyeceğini düşünüyorum.

Yatağa gidemezsiniz; yaptığınız son şey bu cihaza bakmak ve çoğu zaman çok fazla olumsuz bilgi almak olmuş. Sanırım buradan işletme okullarına geçmek istiyorum. İşletme okulları birçok lidere içgüdüleri yerine verilere, duygular yerine kontrole güvenmeyi öğretti.

Sanki artık başka bir şeye yönelmenin zamanı geldiğini söylüyorsun. Peki bunu birine gerçekten nasıl öğretiyorsun?

Lena Thompson: Öncelikle kişinin mantıksal zihnin ötesine geçmeye istekli olması gerekir. İlk adım bu. Biri mantığa o kadar sıkı tutunmuşsa ve “İşte bu,” diyorsa, bu yaklaşım ona göre değildir.

Ama kişi buna açıksa, mantıktan çıktığımızda, rahatladığımızda, bulaşık yıkarken birden aydınlanmalar ve içgörüler yaşadığımızda hayatımızda ne olduğuna dair kanıtlar zaten var. Bilgisayar programcısıydım. Sonsuz bir döngüye giren kodlar ya da e-postaları durmadan gönderen iş akışları yazardım ve bunları nasıl durduracağımı bilemezdim.

Çözemezdim. Sonra dışarıda yürür ya da şarap içerken birkaç saat geçer ve cevap aklıma gelirdi. Burada merak etmeniz gereken şey şu: Bu cevap nereden geliyor? Ben ona odaklanmıyordum. “Rahatladığımda cevap zihnime geliyor,” diyordum. Öyleyse zihnimi her rahatlattığımda daha iyi çözümler bulabileceğime güvenebilirim; çünkü bunun kanıtını gördüm.

Bu sorgulama bile merak etmeye başlamanızı sağlar. Yani merakı geliştirirsiniz. Daha da önemlisi, kendinizle bilinçli bir niyetle oturmayı öğrenirsiniz. Bu, bir köpek yavrusunu eğitmek gibidir. Bedeniniz kalkıp hareket etmek, e-posta göndermek, tepki vermek ve kahve yapmak ister; siz ise on dakika oturursunuz.

Maymun zihniniz çıldırıp şu anda yapılması gereken her şeyi anlatsa bile hareket etmeyeceğinizi söylersiniz. Bu bir irade meselesi gibidir. Bir kası çalıştırıyorsunuz ve bu rahatsız edici. Spor salonuna çok giderim ve biseps çalışan insanları görürüm. Ağırlıkları kaldıramaz, acı çekerler. Kası zorlamaları gerekir; kas ancak bundan sonra gelişir.

Zihin de tamamen aynıdır. Zihin çalıştırmadığımız en büyük kastır. Onu şansa bırakıyoruz. Oysa odağımızın ve dikkatimizi vermemiz gereken şeyin çoğu burada olmalı. Bunu çalıştırdığımızda, içsel kaslarımızı ve kapasitemizi geliştirdiğimizde her şeyi etkiler.

Fiziksel sağlığımızı bile. Zihnimizin gücüyle kendimizi fiziksel olarak nasıl iyileştirebileceğimize dair çok sayıda çalışma var. Ancak birçok insan bunu yapmıyor.

David Rice: Yapması zor bir şey. Yakın zamanda yeni bir ürün geliştirme ya da ürün araştırması üzerinde çalışıyordum. Daha genç bir çalışma arkadaşım konuştuğumuz şeyin vizyonunu anlamakta zorlanıyordu ve her şeyi verilere dayandırmak istiyordu.

“Bunun doğru yol olduğunu gösteren bazı verileri görmem gerekiyor,” diyordu. Ancak daha önce buna benzer bir şey yapmamıştık; dolayısıyla iyi bir veri yoktu. Veri size ne olduğunu söyler, değil mi? İçgüdünüz ise neyin mümkün olduğunu söyler. İçgüdüsel his hakkında konuşma biçimimiz neredeyse mistik geliyor; sanki evrenden bir mesaj almışız gibi.

Oysa aslında sözünü ettiğimiz şey beynimizin derinlerinde bulunan bir örüntü tanıma becerisi. Oldukça pratik. Bildiğiniz ama kanıtına sahip olmadığınız bir şey gibi. Hava moleküllerini görememeniz oksijenin varlığına inanmadığınız anlamına gelmez.

Liderler verilere güvendiklerinde daha önce söylediğin gibi bilinmeyene yöneliyorlar. Benim zorlandığım nokta şu: Yapmak istediğimiz şeyi düşünürken sezgi ile önyargıyı veya kaygıyı nasıl ayırt edersiniz?

Çünkü bu iki şey düşüncelerinizi, siz farkına varmadan ve biri işaret edene kadar farklı şekillerde yönlendirebilir. Kararlarınızın bu ikisinden değil, sezgiden beslendiğinden nasıl emin olabilirsiniz?

Lena Thompson: Bazen kafa karıştırıcı olabilir. Ne kadar içsel çalışma yaparsam yapayım ben de hâlâ zaman zaman zorlanıyorum. Öncelikle beyin, mantıktan tamamen çıkıp daha sezgisel bir yaşam biçimine geçene kadar mantıksal zihin devreye girecektir.

Birçok girişimci, örneğin içinde bulunduğum iş gruplarındaki 7, 8 ve 9 haneli girişimciler, o enerjiyle kurdukları bağ üzerinden yaşar. Hareket eder, karar verir ve neredeyse her karar onlar için uyumlu hâle gelir. İşler onların lehine sonuçlanır.

Ancak bunun için yıllarca pratik yapmak gerekir. Bazıları ise diğerlerinden daha doğal olabilir. O zamana kadar mantıksal zihin devreye girer ve ona bazı kanıtlar sunmamız gerekir. Çalışma arkadaşın gibi, veri olmasa bile geçmişten bir şey, bazı sayılar veya bir örnek görmek onun zihnindeki gürültüyü yatıştırmak için faydalı olabilirdi.

“Tamam, mantıksal açıdan anlamlı,” der ve sonra duygusuna daha fazla yaslanabilirdi. Çünkü sizi sonunda bir sonraki hedefe götürecek olan histir. Sonra yine pratik yaparsınız. Aynı şeydir: dinlemek.

Ben şirket hayatından kendi işime geçerken ne yapacağımı gerçekten bilmediğim bir dönemden geçtim. Bilinçli bir niyetle oturur, daha fazla netlik ister, bir sonraki adımımın ne olduğunu ve ilham veren bir sonraki eylemin ne olduğunu göstermesini isterdim. Beni götürdüğü yerler gerçekten aklımı başımdan aldı.

Ancak bununla birlikte olabilmek için sabra, çok fazla sabra ihtiyaç var. Cevapları yalnızca hareketsizlikte bulabilirsiniz; mantıkla çaba gösterirken değil.

Bence ikisi birlikte olmalı. Zihninize elle tutulur, sağlam bir şey verin ama sizin için gerçekten doğru olana dikkatinizi vermeyi asla bırakmayın. Size heyecan veren şeye dikkat edin. Daha önce hiç yapmadığınız bir şey yapıyorsanız bir sonraki adımınız bedeninizde heyecan uyandırmalı.

Bedeniniz neredeyse kasılır ve “Hayır,” der. İnsanlar size beş yıllık iş planı yazmanız veya gelecek yılın temel performans göstergelerini belirlemeniz gerektiğini söyleyebilir. Ama içinizde bir şey kasılıyorsa bu sizin için doğru adım değildir. Başkalarının fikirlerini ve önerilerini dinlemekte çok iyiyiz; ancak onlar için işe yarayan şey sizin için işe yaramayabilir.

Sizin için genişletici olan şey bir başkası için tamamen farklı olabilir. Buna güvenin. Bu sizi istediğiniz yere götürmese bile bir nedeni vardır. Belki o yolda, çok yorgun ve hayal kırıklığına uğramış olduğunuz için bir otelde güzel bir rüya görmek üzereyken kapıda biriyle tanışacaktınız ve o kişi tamamen yeni bir konuşmanın kapısını açacaktı.

Rehberliğe güvenmek gerekir. İnsanların tökezlediği yer burasıdır. Heyecan verici bir fikirleri olabilir ve yapmak isteyebilirler ama “Mantıklı değil, emin değilim,” derler. Dışarıda yağmur yağıyor diye planlarını ertelerler. Buna güvenmek; dinlemek, güvenmek ve harekete geçmek en önemli şeydir.

Küçük şeylerle başlayabilirsiniz. Aileniz akşam yemeğinde ne yemek ister gibi çok küçük bir soruyla başlayıp buradan ilerleyebilirsiniz.

David Rice: Kuruluşlar mesleki gelişime milyonlar yatırıyor. Ancak insanlar için kişisel gelişime neredeyse hiç yatırım yapılmadığını düşünüyorum. Bütün bunları göz ardı ettiğimizde neyi kaçırıyoruz?

Lena Thompson: Zaten sahip olduğumuz şeylerden daha fazlasını elde ediyoruz: tükenmişlik, stres ve kaygı. Kuruluşların spor salonlarına, farkındalık çalışmalarına ve sağlıklı beslenmeye çok yatırım yapmasına rağmen bunların hâlâ arttığını biliyoruz.

Artmasının nedeni fiziksel olarak yeterince şey yapmamamız değil; bir kopukluk yaşanması. Olmadığınız biri olmak çok fazla enerji gerektiriyor.

Kendimizi tükenmişliğe sürüklüyoruz. Bu tamamen bilinçsiz bir süreç. Performans göstermeye ve beklentileri karşılamaya çalışıyoruz. Hayır gibi hissettiğimizde evet diyoruz. Temel güçlü yönlerimizle uyumsuz davranıyoruz. İhtiyaçlarımızı ifade etmiyoruz; çünkü fazla muhtaç görünmek veya başkalarının bizi yargılamasını istemiyoruz.

Tükenmişliğe, strese ve bunalmışlığa neden olan şey bu. Ben bunu deneyimlerimden biliyorum. Spor salonu tutkunu biriyim. Spor salonuna gitmeyi çok seviyorum ve buna karşı değilim. Bunun harika olduğunu düşünüyorum. Profesyonel bir sporcuydum. Güney Afrika’yı İngiliz Milletler Topluluğu Oyunları’nda temsil ettim. Maratonlar ve ultra maratonlar koştum. Çok sağlıklı beslendim, karbonhidrat bile tüketmedim.

Ama duygusal olarak tükendim. Tükendiğimi bilmiyordum. Altı haneli kariyerimi bırakıp oradan uzaklaştığımda orta yaş krizi yaşadığımı düşündüm. Hayatımla ne yaptığımı sorguladığım için birçok şeyi bıraktım. Sonra bir iş kurmaya başladım ve büyük bir fiziksel tükenmişlik yaşadım; bilgisayarın başına bile geçemiyordum.

Dizüstü bilgisayarımı açtığımı hatırlıyorum ama klavyeyi bulamıyordum. Haftalarca tamamen kendimde değildim. Sağlıklı besleniyor, egzersiz yapıyor, meditasyon yapıyor ve doğru olan her şeyi yapıyordum ama tükendim. Çünkü yaptığımız şey, kırık bir bacağa iyileşmesini umarak yara bandı yapıştırmaya benziyor.

Yalnızca yüzeysel çözümler uyguluyoruz.

David Rice: Buna daha fazla katılamazdım. Birkaç yıl önce benzer bir deneyim yaşadım. Kendime çok iyi bakıyor, kişisel olarak bütün bu gelişim çalışmalarını yapıyordum ama profesyonel olarak bulunduğum yerde o kadar mutsuzdum ki bu, bütün bunların ilerleyebileceği alanı sınırlayan bir ağırlık gibiydi.

Zordu. İkisi arasında daha fazla denge kurmak için mücadele etmem gerekti. Bir tarafta ne yaparsam yapayım yalnızca belli bir yere kadar gidebiliyormuşum gibi hissediyordum. Ayaklarına beş kiloluk bir ağırlık bağlanmış bir kuşun uçmaya çalışması gibiydi.

Liderleri strateji konusunda eğitiyoruz ama öz farkındalık konusunda eğitmiyoruz. O dönemi düşündüğümde işin beni nasıl etkilediğinin hiç farkında olmadığımı görüyorum. Her stratejik kararın temelinde öz farkındalık olduğunu düşündüğümüzde, liderlerin kendilerini nasıl gösterdiklerini düşündükleri hâl ile gerçekte nasıl göründükleri arasındaki en büyük farkı nerede görüyorsun?

Lena Thompson: Bunun yalnızca iş yükümüzle ya da başka bir şeyle ilgisi yok. Üstümüzde taşıdığımız duygusal yük büyük bir kopukluk yaratıyor.

Duygularımızı ifade etmememiz gerektiği öğretildi. Sovyet Rusya’da büyüdüm ve tek yapmam gereken herkesin mutlu olduğundan emin olmaktı. Üzülemezdim. “Gözyaşlarını tut, ağlama,” denirdi. Çok mutlu olsam bile “Bu kadar mutlu olma, ağlayacaksın,” derlerdi.

Ağlamama da izin verilmezdi. Ne yapmamız gerekiyordu? Erkekler ağlamaz, fazla duygusal ve fazla muhtaçsın gibi şeyler söylenirdi. Bütün bunlar duygularımızı bastırmamıza neden oluyor. Sonra iyi hissetmeye öylesine bağımlı hâle geliyoruz ki nasıl hissedeceğimizi unutuyoruz. İyi hissettirmeyen her şeyi uyuşturmaya çalışıyoruz.

Bastırıyor, haklı çıkarmaya çalışıyoruz: “Benden daha kötü durumda insanlar var. Böyle hissetmemeliyim. İhtiyacım olan her şeye sahibim,” diyoruz. Bu da sinir sistemi üzerindeki bunalmışlığı ve stresi artırıyor.

Bütün bunların nedeni hissetmememiz. Duyguların hareket hâlindeki enerji olduğunu söylemiştik. İşlenmemiş her duygu ortadan kaybolmaz. Sinir sisteminde depolanır ve tıkanıklıklar yaratır. Sonra hayal kırıklığı, öfke ve üzüntü şeklinde ortaya çıkar.

Bunu işlemez, “Bir bira içeyim, bir kadeh şarap içeyim, işimi değiştireyim ya da ilişkimi bitireyim,” deriz. Bir süre bastırırız ama sonra yeniden ortaya çıkar. Ne kadar bastırırsak hacmi o kadar büyür ve sonunda bir yere gitmesi gerekir.

Çöküş, depresyon ve ruh sağlığı krizi, bunların hepsi duygularımızı işlemediğimiz için yaşanır.

David Rice: Burada biraz somutlaşacağım. Özellikle yüksek riskli bir anda, işten çıkarmalar ve büyük organizasyon değişiklikleri gibi durumlarda, liderlerin bu gerçekten gergin anlarda kullanması gereken duygusal düzenleme aracı nedir?

Lena Thompson: Öncelikle nefes her zaman iyidir. Nefes sinir sisteminizi sıfırlar.

Birkaç dakikanız bile varsa bir odaya gidin ve dörde kadar sayarak nefes alın, altıya kadar sayarak nefes verin. Bu, sinir sisteminizi hemen sakinleştirir. Benim her zaman kullandığım ve önerdiğim araç ise duygusal yeniden çerçevelemedir.

Öncelikle hissettiğiniz duyguyu adlandırırsınız ve bu çok önemlidir. “Çok hayal kırıklığına uğradım,” demek adlandırmak değildir; duygu tarafından canlı canlı yenmek demektir. “Hayal kırıklığı hissediyorum,” veya “Öfke hissediyorum,” dersiniz.

Böylece o duyguyu hissettiğinizi kabul edersiniz ve sorumluluk almanız mümkün olur. Suçlama ve utanç, sizi böyle hissettiren başka birinin üzerine atılmaz; çünkü bu güçsüzleştiricidir.

Birini suçladığınızda enerjinizin daha fazlasını ona verirsiniz. Yapmak istediğiniz şey bu değil. Öncelikle o kişiyi ve durumu bir kenara bırakın. Bunun bir önemi yok. Dünya her zaman bir şey yapacak ve insanlar sizi mutlu etmekten sorumlu değil.

Siz sorumlusunuz. “Öfke hissediyorum.” Tamam. “Patronumun o e-postası yüzünden şu anda gerçekten görülmediğimi hissediyorum. Neredeyse öfkeliyim.” Harika. Bir dakika bile olsa bu öfkeyi hissedin.

Sonraki adım onu yeniden çerçevelemektir. Çünkü anlamadığımız şey şu: Deneyimin kendisine tepki vermeyiz; o deneyime yüklediğimiz anlama tepki veririz. Deneyimin kendisi tarafsızdır.

Aynı durumda iki kişinin bulunup birinin üzgün, diğerinin öfkeli olması; üçüncü bir kişinin de “Siz neden bahsediyorsunuz?” demesi bundandır. Her şey atfettiğimiz anlamla ilgilidir. Duyguyu adlandırdığımızda sizinle duygu arasında bir boşluk yaratırız.

Sonraki adım anlamı yeniden çerçevelemektir. Geçmişte “Bu patron bana saygı duymuyor, değerli veya takdir edilmiş değilim,” diyebilirsiniz. Şimdi ise “O da baskı altında, bu yüzden böyle tepki veriyor,” diyebilirsiniz. Hatta kendinize “Ben nerede böyle davranıyorum?” diye sorarak öz sorgulama yapabilirsiniz.

Çünkü dünya bizim aynamızdır. Başka biri tarafından saygı görmediğinizi veya değer verilmediğini hissediyorsanız, kendinize nerede saygı göstermiyor ve değer vermiyorsunuz? Ya da başka birine nerede saygısızlık ediyorsunuz? Bu yalnızca evinizde partnerinize veya arkadaşlarınıza karşı bile olabilir. Belki siz saygısız davranıyorsunuz ve patronunuz da bunu size yansıtıyor.

En önemlisi de şu: Patronum, çalışma arkadaşlarım veya partnerim aracılığıyla aradığım şeyi kendime nerede vermiyorum? Kim olduğunuzda, değerlerinizde, sözlerinizde ve amacınızda gerçekten sağlam durduğunuzda, işinizi kaybetmek bile sizi o kadar sarsmaz. Çünkü ne olursa olsun bunun üstesinden gelebileceğinizi bilirsiniz.

Durumu yeniden çerçevelemeyi öğrenmek son derece güçlüdür.

David Rice: Başta nefesten söz ettin ve bunu yeterince vurgulayamam. Son birkaç yılda nefes çalışmalarını kendi uygulamalarıma gerçekten dâhil ettim. Kritik anlarda kendinizi düzenleme becerinizde ne büyük bir fark yaratıyor.

Fark ettiğim şeylerden biri şu: Riskler yüksek ve ortam gergin olduğunda insanlar sözlerinizi gerçekten dinlemiyor. Size ve nasıl hissettiğinize tepki veriyorlar. İstediğiniz kadar mesaj metni hazırlayabilirsiniz ama onu bedeniniz iletmek zorunda. Duygusal düzenleme ve içeride doğru yerde olabilme beceriniz, tutarlılık ile kaos arasındaki fark oluyor.

Lena Thompson: Her zaman “Ne söylediğiniz değil, nasıl söylediğiniz önemlidir,” derim. Aynı şeyi söyleyebilirsiniz ama enerji ve niyet farklı olacaktır. Oldukça sert bir mesaj iletebilirsiniz; ya karşı taraf üzerinde “Vay canına, uyanma zamanı,” etkisi yaratır ya da sizin büyük bir aptal olduğunuzu düşünür.

Her şey nasıl çıktığıyla ilgilidir.

David Rice: Kesinlikle. Bugünlük zamanımızı doldurduk ama Lena, programa katıldığın için teşekkür etmek istiyorum. Harika bir sohbetti. Bu konu hakkında konuşmayı seviyorum.

Lena Thompson: Beni tekrar davet ettiğin için çok teşekkür ederim David.

David Rice: Harika. Dinleyiciler, her zaman olduğu gibi People Managing People ile ilgili yaptığımız tüm çalışmalara henüz göz atmadıysanız mutlaka bakın. Bültene abone olun, Yapay Zekâ Dönüşümü Kaşifimize göz atın; burada her türden şey oluyor. Yaklaşan etkinliklerimiz de var. Bunlara da göz atın.

Bir sonraki buluşmamıza kadar hiçbir şey yapmamak için zaman ayırmayı unutmayın. Kendinizi sıfırlamak için biraz zaman bulun.