Yapay Zekâ Beyniniz İçin Fast Food Gibidir

David Rice: Yapay zekâya bağımlısınız ve bunun farkında bile değilsiniz. Onu sürekli kullandığınız için değil, size rahatlama sağladığı için. Belirsizlikten, bilmemekten kaynaklanan rahatsızlıktan kurtulmanızı sağlıyor. Rahatlama ise bağımlılığın anahtarıdır.

Bugünkü konuğumuz Dr. David Zierk. Kendisi bir psikolog ve çatışma yönetimi uzmanı. Dikkat Eksikliği Bozukluğu kavramından esinlenerek adlandırdığı Bağlantı Eksikliği Bozukluğu’nu açıklayacak. İşleyiş şu şekilde: Yapay zekâ size bilgi getiriyor. Ne yapmanız gerektiğini biliyorsunuz ama bildiğinizi uygulamıyorsunuz. İnsan niteliği ve ilişki zekâsı aradaki boşlukta kayboluyor. Burada işleyen bir mekanizma var. Zihniniz belirsizliğe tahammül edemiyor. Sıkıntı yaratıyor. Kesinliğe ihtiyaç duyuyorsunuz. Yapay zekâ bunu anında sağlıyor. Sonuç olarak rahatlıyorsunuz ve artık bağımlı hâle geliyorsunuz; çünkü sıkıntıyı ortadan kaldıran her şeyin güçlü bir bağımlılık potansiyeli vardır.

Bu, olumlu pekiştirmeden çok daha güçlü olan olumsuz pekiştirmedir. Ancak anında yanıtlar alırken gerçekleşen şey, zihinsel olarak tembelleşmenizdir. İçgörü üreten zihinsel çabayı atlıyorsunuz; çünkü zekâya erişebilmekle zekâ sahibi olmak arasında fark vardır.

Yanıtlar anında geldiğinde sizi daha akıllı yapan düşünme sürecinin bir bölümünü atlamış olursunuz. Burada aşınan başka bir şey daha var: empati. Doktorların empatik amnezi dediği durum. Belirsizlikle başa çıkmanın en hızlı yolu yargılamaktır. “Bu kişi ne hakkında konuştuğunu bilmiyor.”

Bitti. Artık belirsizlik yok. Ancak yargı kapalı bir zihindir. Kapalı bir zihin ise öğrenen bir zihin değildir. Yargılamanın karşıtı meraktır. Şefkatli merak, liderlerin modellemesi gereken şeydir. Bugün yapay zekânın neden zihinsel tembelliğe yol açtığını ve Bağlantı Eksikliği Bozukluğu’nun gerçekte ne anlama geldiğini; belirsizlik, sıkıntı, kesinlik ve rahatlamadan oluşan bağımlılık döngüsünü; kişilerarası sorunların yüzde 70’inin çözülemez olduğunu ve yapay zekânın bunların hiçbirinde yardımcı olamayacağını; yapay zekânın yalnızca geçmişte yaşamasıyla insanların aynı anda geçmişte, şimdi ve gelecekte yaşaması arasındaki farkı; yargı yerine şefkatli merakla liderlik etmeyi ve son olarak toplantılara insanlara bilmediğiniz şeyleri anlatarak başlamanız gerektiğini ele alacağız.

Ben David Rice. Burası People Managing People. Belirsiz hissettiğiniz her an yapay zekâya yöneliyorsanız, bu konuşma aslında nelerden vazgeçtiğinizi açıklıyor. Öyleyse başlayalım.

Peki David, hoş geldin.

Dr. David Zierk: Çok teşekkür ederim.

David Rice: Programımıza katılmana sevindim. Öncesinde konuşurken, yapay zekânın fikirleri anında ürettiği bir dünyada özgün düşünceye sahip olmanın zorluğundan söz ettin. Buradan başlamak için sorum şu: İnsanların zekâyı geliştirmek yerine ödünç almaya başladığını düşünüyor musun?

Dr. David Zierk: Harika bir soru. Yanıt, klasik bir evet ve hayır. İnanılmaz bilgiler erişilebilir olduğunda onları görmezden gelmek fazlasıyla cazip oluyor.

Bir komut yazıyorsunuz. Bilgi karşınıza geliyor ve “Aman Tanrım, bütün zor işi sen yaptın, teşekkür ederim” diyorsunuz. Bence yapay zekânın gerçekten yapmamıza izin verdiği şey, bize yeni bir başlangıç noktası sunması. Artık önümde ve erişimimde bu bilgi varken onunla ne yapacağım?

Onu nasıl uygulayacağım? Kendimi ifade etmek için ona imzamı ya da parmak izimi nasıl bırakacağım? Çünkü günün sonunda öğrenme, tekrarla ilgilidir. Bir şey öğrenirsiniz, onu tekrar tekrar öğrenirsiniz; tıpkı alfabeyi öğrenmek gibi. Sonunda ona hâkim olursunuz. Yapay zekânın “Neden geriden değil de buradan başlamıyoruz?” fikrini seviyorum.

Buradan başlar ve onu kendimize özgü biçimde uygularız. Bunun öğrenme sürecini durdurmak yerine gerçekten ilerlettiğini düşünüyorum.

David Rice: Evet. Neredeyse zihinsel açıdan fast food gibi geliyor, değil mi? Hızlı, o anda tadı güzel ama onun etrafında kas inşa etmeye çalışmak ya da onu mutlaka bu amaçla kullanmak istemeyebilirsiniz.

Dr. David Zierk: Bu noktada söyleyebileceğim şey, yapay zekânın erişilebilir olmasını sağlayan en tehlikeli unsurlardan birinin gerçekten bir uyuşukluk yaratabilmesi. Bizi tembel düşünürlere dönüştürebiliyor. Çünkü bütün zor işi yapay zekâ üstleniyor ve biz de bir anlamda ondan ödünç alıyor, hatta neredeyse intihal ediyoruz. “Bu benim özgün düşüncem” diyoruz, oysa değil.

Bence bu bir sorun ve eğitim sisteminde açıkça bir sorun.

David Rice: Evet, öyle. Geçenlerde bir konferanstaydım. Bir adam, şu anda her düzeyde büyük bir zihinsel tembellik yaşandığını söyledi.

Dr. David Zierk: Buna katılıyorum.

David Rice: Ben de katılıyorum; çünkü sürtünmenin düşünmenin bir parçası olduğunu düşünüyorum. Yanıt anında geldiğinde içgörü üreten kısmı atlıyoruz.

Zekâya erişebilmekle zekâ sahibi olmak arasındaki fark bu. Belki liderlik açısından zorluk, yapay zekânın düşünmenin yerini almak yerine onu hızlandırmasını sağlamak. Benim sürekli geri döndüğüm nokta bu.

Dr. David Zierk: Bağlantı Eksikliği Bozukluğu adını verdiğim bir kavram geliştirdim. Dikkat Eksikliği Bozukluğu’ndan esinlenerek Bağlantı Eksikliği Bozukluğu diyorum. Bunun ne anlama geldiğini açıklamadan önce, DEHB konusunda bir otorite olan Russell Barkley’den söz edeyim. DEHB’li zihnin neyle ilgili olduğunu çok açık ve hızlı biçimde anlatan klasik bir cümlesi var.

“Ne yapacağımı biliyorum. Bildiğimi yapmıyorum.” Bu ifadeyi gerçekten çok seviyorum. Yapay zekânın devreye girdiği Bağlantı Eksikliği Bozukluğu da aynı şeydir. Yapay zekâ bize bütün bu bilgiyi getiriyor. Ne yapacağımı biliyorum ama bildiğimi yapmıyorum. Yapay zekâ dediğim şey ile ilişki zekâsı arasındaki kesişim noktasında insan niteliği devreye giriyor.

David Rice: Daha önce konuşurken Freud’dan söz ettin. Özgün düşüncenin çoğunlukla şiirde ortaya çıktığını söylemiştin. Şimdi yapay zekâ şiirler, denemeler, strateji sunumları ve neredeyse her şeyi üretiyor. Sence bu, yaratıcılık ve özgünlük hakkında düşünme biçimimizi değiştiriyor mu?

Dr. David Zierk: Değiştirmeli. Daha önce konuştuğumuz konuya bir kaynak bulmaya çalıştım. Freud’un yaratıcılık ve kendi düşünme süreciyle ilgili şu içgörüsünden söz etmiştim: “Nereye gitsem, benden önce oraya gitmiş bir şair buluyorum.” Ne kadar güzel bir ifade.

Burada söylediği şey, şairlerin düşünsel kapasiteleri, yaratıcılıktaki özgünlükleri ve yenilikçilikleri açısından herkesten çok ileride olduklarıdır. Şimdi yapay zekâ da inanılmaz şeyler yapıyor. Kitabım Mind Rules için kapak tasarımını düşünürken bir fikir geliştirdim ve üzerinde çalışmaya başladım. Beğendim ama yapay zekâ konusunda uzman olan müşterilerimden biri “Yapay zekânın bu konuda ne söyleyeceğine bakalım” dedi.

Zihinsel kuralların nasıl görünmesi gerektiğini düşündüğümü anlatan bilgileri girdim. Karşıma, beyninin içinde gerçekleşen her şeyi gösteren, inanılmaz renkli ve çok çekici bir kadın görüntüsü çıktı.

Müşterim bana gösterdiğinde anında “İşte bu” dedim. Ama aslında değildi. Doğru değildi. Yaklaşık olarak doğru ama kesinlikle yanlıştı; çünkü fazla iyiydi, fazla kusursuzdu, fazla yapaydı. Yine de beni gerçekten etkiledi ve onu bir sonraki seviyeye taşıdım.

Yapay zekânın yaratıcılığı, yenilikçiliğimizi ve zekâmızı nasıl ileriye taşıyabileceğini kastettiğim şey bu.

David Rice: Şiir hakkında konuşurken ilginç bir nokta var. Bir insan tarafından yazılmış şiir, bir tür duygusal parmak izi taşır.

Belki yaratıcılık hakkındaki düşüncemizi şu şekilde değiştirmeliyiz: Yaratıcılık yalnızca yenilik değildir; bakış açısıdır. Makinelerin gerçekten sahip olmadığı şey de bakış açısıdır. Onlarda örüntüler var ama yaşanmış deneyim yok.

Dr. David Zierk: Hayatın kesişim noktası, kitap yazarken ya da bir süreç hakkında düşünürken ortaya çıkmaz. O kitabı başkalarıyla paylaştığımda ortaya çıkar. Benlikle başkaları arasındaki öznelerarası alan sihirdir. Yaşamın niteliği budur. Gerçekten güçlü bir bağlantı kurduğunuzda kendinizi canlı hissedersiniz.

Yapay zekâ aracılığıyla istediğiniz kadar bilgiye sahip olabilirsiniz ama onunla ne yapacaksınız? Onu nasıl paylaşacak ve nasıl bağlantı kuracaksınız? Şöyle bir kısa şiir yazdım: Bağlantı olmadan iletişim başarısız olur. İletişim olmadan ilişkiler başarısız olur. İlişki olmadan kişisel gelişim başarısız olur. Kişisel gelişim ve ilerleme, tersine mühendislikle düşünüldüğünde, kesinlikle bağlantılara bağlıdır.

Yapay zekâ bir bağlantıyı kolaylaştırabilir ve fırsatlar sunabilir ama bunu gerçekleştirmemiz gerekir. Bunu bizim yapmamız gerekir.

David Rice: Bağlantıdan söz ediyorsun. Hiç olmadığı kadar çok bağlantı kurma yöntemimiz var. Küresel olarak bağlantılı platformlarımız, bağlantı kurma sürecini neredeyse otomatikleştiren araçlarımız var. Sürekli iletişim hâlindeyiz. Buna rağmen birçok insan kendini hiç olmadığı kadar yalnız hissediyor. Sence psikolojik olarak ne oluyor ve bu durum insanların iş yerindeki davranışlarına nasıl yansıyor?

Dr. David Zierk: Bence yapay zekâ bize kötülük etti; yalnızlığı hızlandırdı. İnsan zihni ve insan ruhu yalnız kalma kapasitesine sahip ama bu, hayatı olması gerekenden daha zor hâle getiriyor.

Bağlantının sihirli gücü burada devreye giriyor. Başka birinin sıkıntısını paylaşmak yükü hafifletmeye yardımcı olur. Yapay zekâ, benim sahte bağlantılar dediğim şey üzerinden yalnızlığı hızlandırdı.

Dijital dünyaya çok hızlı bağlanabiliyor ve tatmin olabiliyoruz. Neredeyse dijital bağımlılara dönüşüyoruz. Bütün uyarıcılar bize geliyor, bundan keyif alıyoruz ve daha fazlasını istiyoruz. Dopamin patlamaları yaşıyoruz. Sonra da “Aman Tanrım, ne kadar zamandır bu kötü haber akışında kaybolmuş durumdayım?” diye düşünüyoruz.

Ama bu sahte bir bağlantı. Eğleniyor olsanız bile aslında bir seyirci oluyorsunuz; hayatın katılımcısı değil. Aradaki büyük farkın anlaşılmasını istiyorum.

Eğlence harika ve güzel bir dikkat dağıtıcıdır. Bir filmdeki kişiyi ya da sahadaki insanların performansını izleyebiliriz. Ancak hayatın neyle ilgili olduğunun katılım olduğuna inanıyorum. Bu nedenle şu anda konuştuğumuz her şeyin, hayatın katılımcısı olmak yerine seyircisi olma kavramını güçlendirdiğini düşünüyorum. Bu da tam anlamıyla yalnızlığı hızlandırıyor.

David Rice: Katılıyorum. Geçenlerde bir konferanstaydım. Etkileşimli bir panel sohbetinde insanlar yapay zekâyı nasıl kullandıklarından söz ediyordu. Bazıları kendini yapay zekânın içinde kaybediyor, bazıları ise e-postalarını onunla yazıyordu.

Birçok insan, meslektaşlarının yapay zekâyla yazılmış e-postalar gönderdiğini anlayabildikleri için bundan rahatsız oluyor. Bunun, insanların işe yatırım yapmadığı ya da işi ciddiye almadığı anlamına geldiğini düşünüyorlar. Birçok iş yerinde iletişim miktarı artıyor ama etkileşimin derinliği azalıyor.

Bilgi alışverişini en iyi hâle getiriyoruz ama ilişki kurmayı değil. Oysa değer, ilişki kurmada.

Dr. David Zierk: Bilginin hacmi ve hızı artıyor ama bu, insanların gerçek bağlantılar kurması için fırsatlar yaratmıyor. Danışanlarımla çalışırken şunu söylüyorum: Hayatı biraz kolaylaştırmak ve karşınıza çıkan iniş çıkışlarla daha uyumlu biçimde başa çıkmanızı sağlamak için buradayız. Ama neden? Neden çaba göstermeliyiz? Hayatın amacı nedir?

Hayatın amaçlarından biri mahremiyet ve samimi bir bağlantı yaşamaktır. Başka bir kişiyle ya da kişilerle anlamlı bir bağ kurmak. Bu mahremiyet, iyi bir insan olmanın, doğru davranmanın, dürüstlük, saygı ve sorumluluk göstermenin ödülüdür. Yapay zekâ ise “Mahremiyet nasıl yazılır?” diye soruyor. Bunun ne anlama geldiğini gerçekten anlamıyor.

David Rice: Daha önce empatetik amnezi ifadesini kullandın ve bu ifade aklımda kaldı. Empatinin ortadan kalkmadığını, unutulduğunu düşündürüyor. Bunun nedenini düşündüğümde, bir kısmının hızla ilgili olabileceğini düşünüyorum. Her şey çok hızlı hareket ettiğinde empati neredeyse bir lüks gibi görünüyor.

Birinin davranışını en hızlı yorumlama biçiminin genellikle en az hoşgörülü yorum olduğunu düşünüyor musun?

Dr. David Zierk: Çevremizde yerel, bölgesel, ulusal ve küresel olarak olup bitenleri düşünürseniz, bunalmış ve dikkati dağılmış durumdayız. Karşımıza çıkan onca şey yüzünden duygusal olarak tükenmiş durumdayız ve empati göstermemiz bekleniyor.

Empatik amnezi burada devreye giriyor. Empati eksikliğim yok; empatiye erişmek için artık enerjim yok. Bu bizi içe dönük hâle getiriyor ve benmerkezciliği artırıyor. Kendimizin farkında olup karşılıklılık yönünde ilerlemek yerine geri çekiliyoruz. Empatinin gerçekten gerekli olduğu bir anı unutuyoruz.

Her şeye karşı duyarsız hâle geldiğimizi düşünüyorum. “Bir okul saldırısı daha. Bir soykırım daha.” Yıkıcı haberler sürekli karşımıza çıkıyor. Bunların hepsine empati gösterecek kapasitemiz yok. Bu, tam zamanlı bir işe dönüşürdü.

David Rice: Liderler empatiyi kaybettiğinde bütün sistem daha savunmacı hâle geliyor. Bu, mikro yönetim ve her şeye müdahale etme davranışına yol açıyor. Özellikle girişim dünyasında liderlerin görevleri ayırmakta ve devretmekte zorlandığını görüyoruz. Yapay zekânın yaptığımız işin içine bu kadar yerleşmesiyle insanların ne hissettiğini anlamakta zorlanıyorlar.

Dr. David Zierk: Yöneticilerle çalışırken onlara şunu söylüyorum: Sektörünüzle ilgili dikey bilginiz konusunda benim bilebileceğimden yüz kat fazlasını biliyorsunuz. O alana girmeyeceğiz. Benim uzmanlık alanıma odaklanacağız.

Sizi üçüncü sınıf öğrencisi gibi ele alacağım. Çünkü sorun yaşayan bir üçüncü sınıf öğrencisinin geceleri rahat uyuyabilmesi için iki şeye ihtiyacı vardır: “Beni anlıyor musun?” ve “Ben önemli miyim?” İşte insan denklemi en küçük hâline indirildiğinde budur.

Yöneticilere sürekli bunun her şeyin özü olduğunu hatırlatmam gerekiyor. Kurum ofisinizden çıkıp çalışanlara “Seni anlıyorum ve önemli olduğunu hatırlatacağım” duygusunu yaşatmalısınız; özellikle de kendilerinin önemli olmadığını düşündükleri zamanlarda.

Empatiyi öğretmek basit gibi görünür ama önce empatinin gerçekten ne zaman gerekli olduğunu anlamalısınız. Ardından onu bir üslup niteliği olarak uygulamalısınız. İnsanlara söyleyecekleri şeylerin listesini verebilirim. Ancak bunlar samimiyet ve doğallık içeren gerçek bir yerden gelmiyorsa empati değildir.

David Rice: İnsanlar buna karşılık vermez. En önemli nokta bu.

Dr. David Zierk: Vermezler.

David Rice: Yapay zekâ ikna edici yanıtları inanılmaz bir hızla üretebiliyor ama insanlar bu yanıtların doğruluğuna çok kolay güvenmeye başlıyor. Yapay zekâ destekli bir dünyada sağlıklı şüphecilik nasıl görünür? İnsanların, ürettikleri çıktılara kendi parmak izlerini bırakabilmeleri için bunu geliştirmelerine nasıl yardımcı oluruz?

Dr. David Zierk: Şüpheci bir zihin sağlıklı bir zihindir. Bilimsel bir zihindir. “Kulağa çok iyi geliyor. Bunu kanıtlayalım. Bunun doğruluk payı var mı bakalım. Daha fazlasını bulabilir miyiz?” diyen kişidir.

Yapay zekâ, görünüşte doğru olan ve yüzeysel olarak güçlü bir geçerliliğe sahip çok fazla bilgi verir. Tamamen doğru gibi hissedilir. Hatta yapay zekâdan bilgi aldığınızda, sanki mutlak bir gerçekmiş gibi kesinlikle doğru gelir. Oysa mutlak gerçek yoktur. Bütün gerçekler görecelidir.

Yapay zekâ bize bilgi verdiğinde “Daha iyisini yapamam. Bu kusursuz” deriz. Hayır, kusursuz değil. Büyük veri kümelerinden türetilmiş algoritmik zekânın bir biçimidir. Bu harika ama şimdi onunla ne yapacaksınız?

Nöropsikolojide test ettiğimiz iki farklı zekâ biçimi vardır. Bunlardan biri kristalize zekâdır. Ne biliyor ve neyi hatırlıyorsunuz? İç Savaş sırasında Amerika Birleşik Devletleri’nin başkanı kimdi? Bunu biliyorsanız kristalize zekânız sağlamdır. Tebrikler. Bir sayıyı başka bir sayıdan çıkarabiliyorsanız başka bir yürütücü beceriye sahipsiniz.

Kristalize zekâ önemlidir ve yapay zekâ bize, ne yapacağımızı bilemeyeceğimiz kadar çok miktarda kristalize bilgi verir. Ancak diğer zekâ biçimi akışkan zekâdır. Akışkan zekâ işlem hızıdır, çalışma belleğidir. Sahip olduğumuz bilgiyi alıp eyleme dönüştürmektir. Yapay zekânın yapamadığı şey budur.

Yapay zekâ tarafından geliştirilen kristalize zekânıza güvenebilir ve onu yeni bir seviyeye taşıyabilirsiniz. Ancak seviyenizi yükselttiğinizde, şimdi onunla ne yapacaksınız? Nasıl performans göstereceksiniz? Onu nasıl harekete geçireceksiniz? Sürece nasıl akışkanlık kazandıracaksınız? Yapay zekâ sizi gösteriye davet eder ama sahneye çıkıp performans göstermek zorunda olan sizsiniz.

David Rice: İnsanların yapay zekâya tepki vermesinin nedenlerinden biri de kendinden çok emin konuşması. Yanlış olduğunda bile son derece emin görünüyor. İnsanlar akıcılığı doğrulukla karıştırıyor. Geleceğin önemli liderlik becerilerinden biri sağlıklı şüphecilik olabilir mi? Yapay zekâyı reddetmeden, onu bütün yanıtları veren bir kâhin yerine çok akıllı bir stajyer gibi sorgulayabilmekten söz ediyorum.

Dr. David Zierk: Bu çok iyi. Ya da kulağınıza fısıldayan bir melek gibi. Ama melek kulağınıza fısıldarken onu işlemeniz, süzmeniz gerekir. Bütün bunlarla ne yapacaksınız?

Etkileyiciler pazarını düşünün. Etkileyici, uzmanlık alanınız ne olursa olsun, o konu hakkında güven, coşku ve sevinçle konuşur. Herkes “Ben de o kişi gibi olmak istiyorum” der. Oysa bu çoğu zaman bir yanılsamadır. O kişi her gün aynı biçimde değildir; performans sergilemektedir.

Eğlenceye çekiliyoruz. Bu nedenle güven aracılığıyla bize sunulan bir etkileyiciler pazarı var. Bence bu bir yanılsama, bir serap.

David Rice: Çözülemez sorunlarla karşı karşıyayız ve yapay zekâ neredeyse her şeye yanıt vaat ediyor. İnsanların belirsizlikle oturma konusunda daha az rahat hâle gelmesinden endişe ediyor musun? Liderler yanıt üretme baskısı hissettiğinde karar alma süreçlerine ne olur?

Dr. David Zierk: Zihin belirsizliğe tahammül etmez. Kapanışa ihtiyaç duyar ve onu mümkün olduğunca hızlı arar. Belirsizlik içsel bir sıkıntı yaratır. Üzgün, sıkıntılı, dengesiz ve düzenim bozulmuş hissederim. Sonra kesinliğe ihtiyaç duyarım. Yapay zekâ aracılığıyla kesinliğe ulaştığımda rahatlarım.

İşte o zaman sorun başlar. Buna zihinsel döngü diyorum: Belirsizim, sıkıntılıyım, kesinliğe ihtiyacım var ve rahatlıyorum. Bana rahatlama sağlayan şey, bu durumda yapay zekâ, kesinlik ve stresimin azalmasıdır. Sizi rahatlatan her şey bağımlılığın anahtarıdır.

Rahatlama, olumsuz pekiştirme olarak adlandırılır. Bir şey ortadan kaldırılır ve davranışın tekrarlanma olasılığı artar. Olumlu pekiştirmede ise size bir şey verilir ve davranışın tekrarlanma olasılığı artar. “David, iyi iş çıkardın. Al sana bir çikolata.” Bu olumlu pekiştirmedir.

Olumsuz pekiştirmede ise sıkıntınızı ortadan kaldırırım. Rahatlarsınız ve bana bağımlı hâle gelirsiniz. Birbirimize âşık olur ve sonsuza dek mutlu yaşarız. Olumsuz pekiştirme, olumlu pekiştirmeden çok daha güçlü ve etkilidir; cezadan da çok daha etkilidir.

Bu nedenle sizi rahatlatan her şeyin güçlü bir bağımlılık potansiyeli vardır. İnsanların bunu bilmesi gerekiyor. Bence insanlar yapay zekâya ve bu büyük süreçten doğan bilgilere bağımlı hâle geliyor.

David Rice: Kesinlikle katılıyorum. Liderlik her zaman belirsizlik içerir ama artık anında yanıt beklentisi daha yüksek. “Henüz bilmiyorum” demek ve bu konuda şeffaf olmak daha zor geliyor.

Yapay zekâ sizin için bir yanıtı hızlandırabilir ama bilgelik hâlâ zaman alır. Bu, pişirdiğiniz bir yemek gibidir.

Dr. David Zierk: Harika bir ifade. Eskiden buna tefekkür ya da derin düşünce derdik. Bir an durup düşünme ve yansıtıcı bir moda geçme fikriydi. Bunun ilginç yanı, üretme yeteneğinize güvenmeniz gerektiğidir. Eğer başka bir şey sizin için üretiyorsa, kendi üretim sürecinize neden giresiniz?

Belirsizlikle başa çıkmanın en hızlı yolu yargılamaktır. “Bu kişi ne hakkında konuştuğunu bilmiyor.” Bitti. Artık belirsizliğim kalmadı. Ancak yargılamanın sorunu, kapalı bir zihin olmasıdır. Kapalı bir zihin öğrenen bir zihin değildir.

Yargılamanın karşıtı meraktır. Merak açık bir zihindir. “Bilmediğim başka ne var?” Yapay zekâ, istediğimden fazlasını verdiğin için teşekkürler. Şimdi bununla ne yapacağım? Başka ne bilmem gerekiyor? Bu bilgiyi nasıl ileri taşıyabilir ve yalnızca kendime değil, başkalarına da faydalı hâle getirebilirim? İnsan süreci budur.

David Rice: Yapay zekâ ve teknoloji bağlantısızlığı hızlandırıyorsa liderler yeniden bağlantı kurmayı teşvik etmek için ne yapmalı? Farkındalık mı, empati mi? Yavaşlamamız mı gerekiyor?

Dr. David Zierk: Bunların hepsi harika yanıtlar. Yapay zekâ çözülebilir sorunlarda çok iyidir. Gerçek insan zekâsının temelinin çözülemez sorunlarla başa çıkmak olduğuna inanıyorum.

John Gottman, eşiyle birlikte çalışan dünya çapında bir araştırmacı ve evlilik terapistidir. Kişilerarası sorunların yüzde 69’unun çözülemez olduğunu söyledi. Yuvarladığımızda yüzde 70’i çözülemezdir. Bu, kişilerarası sorunların yüzde 70’inde yapay zekânın bize yardımcı olamayacağı anlamına gelir.

Çözülemez sorunlar, geçmişle ilgilidir. Geçmiş her zaman sorundur. Yapay zekânın yaşadığı yer de geçmişteki verilerdir. Ancak bizim geçmişte yaşamak zorunda olmamız gerekmez. Yapay zekâ yalnızca geçmişten bildiklerini bilir; büyük veri tabanından bilgi getirir. Biz insanlar ise geçmişte, şimdi ve gelecekte aynı anda yaşarız. Yapay zekâ gelecekte yaşamamıştır ve yaşayamaz.

Hatta getirdiği bilginin kişi üzerindeki sonuçlarını umursamaz. İnsanlar geçmişte, şimdi ve gelecekte eş zamanlı yaşar. Liderlere daha mevcut olmayı, bunu niyetle yapmayı öğretmekten söz ediyoruz.

Bunu merakla ve her zaman esneklikle yapmak gerekir. Çünkü bir kişi ya da ekip için işe yarayan şey başka kişi ya da ekipler için işe yaramayabilir. Herhangi bir esnek operasyon planını uygulamadan önce niyetli olmaya dönün. İnsanlarla bilinçli biçimde bağlantı kurun, içgörülü ve empatik olun.

Başka bir kişinin dünyasını merak edin. Bu tek başına çok şey ifade eder. Benim için bütün bunları tek bir ifadeye indirgemem gerekirse, insanların daha bilinçli biçimde meraklı olmalarını kolaylaştırmaktır. Ben buna şefkatli merak diyorum. Şefkatli merak, daha önce sözünü ettiğimiz empatik amnezinin panzehiridir.

David Rice: Bunu seviyorum. Liderlerin odanın duygusal sıcaklığını belirlediğini düşünüyorum. Bir lider merak gösterirse diğer insanlar da bunu taklit eder. İş yerine daha fazla teknoloji getirdikçe insan tarafı konusunda daha bilinçli olmalı ve karşılığında görmek istediğimizi ortaya koymalıyız. Merak, empati ve şefkati beraberimizde getirmeliyiz.

Dr. David Zierk: Yakın zamanda bir konuşma yaptım ve şöyle başladım: “Davetiniz için çok teşekkür ederim. Burada olmak bir zevk. Konuyla ilgili bilmediğim şeyleri anlatarak başlamak istiyorum.” İnsanların bunun samimiyetini hissetmesini istedim. Her şeyi bilen biri olmadığımı da göstermeliydim.

Yapay zekâ her şeyi biliyor gibi görünse de her şeyi bilen biri değildir. Teknik açıdan her şeyi biliyor olabilir ama kimse her şeyi bilen birinden hoşlanmaz. İnsan bağlantısına dönüp “Bu konu hakkında bilmediğim şeyleri anlatayım ve keşke bilseydim diyeyim. Sonra bildiklerimi paylaşayım ve birlikte düşünerek ilerleyelim” demek gerekir.

David Rice: David, bu konuları konuşmak üzere programa katıldığın için çok teşekkürler.

Dr. David Zierk: Benim için de harikaydı.

David Rice: Dinleyiciler, bir sonraki bölüme kadar peoplemanagingpeople.com/subscribe adresini ziyaret etmeyi unutmayın. Henüz kaydolmadıysanız bültene kaydolun. Daha fazla sesli yayın bölümü, hazırladığımız tüm yeni içerikler ve her salı ve perşembe yayımlanan güncellemeler sizi bekliyor.

Bir sonraki bölüme kadar odanın duygusal sıcaklığını belirleme sırası sizde.