Deşifreyi Okuyun:
Podcast yayınlarımızı bir yazılım programı kullanarak yazıya dökmeyi deniyoruz. Bot her zaman yüzde 100 doğru olmadığı için lütfen yazım hatalarını mazur görün.
Tim Reitsma
Bir kuruluşun değerlerinden biri olarak dürüstlüğü yazılı hâle getirmesi, gerçekten bu şekilde faaliyet gösterdiği anlamına gelmez. Dürüstlükle faaliyet gösterdiğini söyleyen, ancak bunun tam tersini yaptıkları için haber olan sayısız şirket hikâyesi vardır. Bugünkü konuğum Intentional Integrity kitabının yazarı ve şu anda Airbnb’nin Baş Etik Yetkilisi olan Rob Chesnut. Kariyerinin ilk yıllarını ABD Adalet Bakanlığı’nda geçirdi, ardından eBay’e geçti. Rob burada, 150 milyondan fazla kullanıcısı bulunan eBay küresel topluluğuna ilişkin tüm site kurallarını ve politikalarını denetlemekten sorumluydu. Airbnb’ye 2016 yılında katıldı ve kuruluşun etik anlayışını Airbnb genelinde güçlendirmesine ve yönlendirmesine yardımcı oldu.
Bizi dinlediğiniz için teşekkürler. Ben People Managing People’ın yerleşik sunucusu Tim Reitsma. Podcast’e hoş geldiniz. Biz insan yöneten insanlarız ve daha iyi liderlik etmek ve yönetmek istiyoruz. Sahipleriz, kurucularız, girişimcileriz, orta kademe yöneticileriz, ekip liderleriyiz; insanları yönetiyoruz.
Evet, insan kaynakları işleri yapıyoruz, ancak en azından geleneksel anlamda İK değiliz. İnsanların ekiplerini ve kuruluşlarını daha etkili bir şekilde yönetmelerine ve onlara liderlik etmelerine yardımcı olma misyonuyla çalışıyoruz.
Daha iyi liderlik etmek ve yönetmek istiyorsanız, bize katılın. İnsanlar, çalışanlarını ve kuruluşlarını daha etkili bir şekilde işe almak, elde tutmak, yönetmek ve yönlendirmek için ihtiyaç duydukları ipuçlarını, püf noktalarını ve araçları bulmak amacıyla podcast’i dinliyor. Programı dinlerken lütfen abone olun ve olup bitenlerden haberdar olmak için people managing people üzerindeki e-posta listemize katılın.
Podcast’e hoş geldin Rob. Bugün konuğumuz olduğun için seni ağırlamak büyük bir zevk. Dinleyicilerimiz için Rob Chesnut, Airbnb’nin Baş Etik Yetkilisi. Bugün podcast’e katıldığın için teşekkürler.
Rob Chesnut
Rica ederim. Beni davet ettiğiniz için teşekkürler, memnuniyet duydum.
Tim Reitsma
Öyleyse bize birkaç dakikanı ayırıp Airbnb’ye nasıl geldiğini anlatır mısın?
Rob Chesnut
Uzun bir yolculuk oldu. Virginia’da büyüdüm ve hukuk fakültesinden mezun olduktan sonra birkaç yıl Kuzey Virginia’da federal savcı olarak çalıştım. Eski günlerde uyuşturucu satıcılarını, banka soyguncularını, hatta casusları yargılardım. Neyse ki benim için, savcı olarak çalışırken Kuzey Virginia’da AOL adında küçük bir şirket fark ettim. AOL ilgimi çekti; hakkında çok sayıda telefon alıyordum. Ben de biraz ilgilenip telefon hattımı bilgisayarımın arkasına bağladım ve onların hizmetini kullandım. Böylece interneti erken benimseyenlerden biri oldum.
İnterneti kullanırken eBay’e rastladım ve eBay’in yaptığı işe gerçekten hayran kaldım. Bir gün onlara e-posta gönderip dolandırıcılık, yasa dışı ürünler ve düzenleyici konular üzerinde çalışacak birine ihtiyaçları olduğunu düşündüğümü söyledim. Ertesi gün bana geri döndüler. Bir ay sonra Kaliforniya’da eBay için çalışıyordum. Erken dönem çalışanlardan biriydim; sanırım şirketin yüz yetmişinci çalışanıydım ve orada 10 yıl geçirdim.
Sanırım eBay’deki deneyimim nihayetinde Airbnb’deki insanlar için gerçekten ilginçti. Arada Chegg adında bir şirkette genel hukuk müşaviri olarak çalıştım. Ancak Airbnb arayıp yeni bir genel hukuk müşavirine ihtiyaçları olduğunu söyledi. Böylece dört yıldan biraz daha uzun bir süre önce Airbnb’nin genel hukuk müşaviri oldum. Genel hukuk müşaviri olarak dürüstlük ve etiğe, şirketin markasını oluşturmanın ve diğer şirketlerde gördüğüm çeşitli sorunlara karşı şirketi korumanın bir yolu olarak büyük önem verdim. Şu anda bulunduğum yer burası.
Tim Reitsma
Bu yolculuğu, federal savcılıktan teknoloji şirketine ve eBay’in ilk dönemlerine geçişini anlattığın için teşekkürler. Hükümetten özel teknoloji sektörüne geçiş senin için nasıl oldu?
Rob Chesnut
Savcılık muhtemelen iyi bir işti, ancak oldukça olumsuz bir işti. Bu kadar çok genç insanı bu kadar uzun yıllar hapse göndermek beni rahatsız ediyordu. Gerçekten istediğim şey daha olumlu bir şey yapmaktı; insanlarla bağlantıları ve küçük işletmeleri destekleyebileceğim bir iş. O noktada hayatımda değişiklik yapma konusunda gerçekten hevesliydim. Virginia’da federal savcı olmakla bir teknoloji şirketinin ilk çalışanlarından biri olmak elbette çok farklıydı.
Ancak şirketlerin dünyayı değiştirmede ve dünyanın en büyük sorunlarının çoğunun çözümüne yardımcı olmada güçlü bir rol oynayabileceğine inanmaya başladım. Şirketler toplumun en büyük sorunlarından bazıları üzerinde çalışma sorumluluğunu üstlenmeye istekliyse bunu yapabilirler. Hükümet zaman zaman cesaret kırıcı olabilir; çok fazla bürokrasi ve siyaset vardır. Şirketlerde ise işleri hayata geçirebilirsiniz. Bu nedenle aslında hiç pişman değilim.
Tim Reitsma
Evet, teşekkürler. Daha olumsuz bir taraftan olumlu bir şeyler ortaya koymak ve fark yaratmak istemeye geçiş yapman ve bu farkındalığa ulaşman gerçekten dikkat çekici. Birazdan konuşacağımız kitabında da eBay’deki ilk günlerinden ve kuruluştaki diğer kişilerden çok bahsediyorsun. Temmuz ayında yayımlanacak Intentional Integrity: How Smart Companies Can Lead an Ethical Revolution adlı bir kitap yazdın. Seni yazar olmaya, kitap yazmaya teşvik eden neydi?
Rob Chesnut
Hiçbir zaman büyük bir yazar olma arzum olmadı. Dünyada olup bitenleri görmek, yalnızca kâra odaklandıkları için zor durumda kalan şirketleri ve konumlarını kendi kişisel çıkarları için kullanan liderleri izlemek beni etkiledi. Şirketlerin dünyada iyilik için güçlü bir kuvvet olabileceğine inanıyorum. Ancak bunun için dürüstlüğü kendi kültürlerinin bir parçası hâline getirmenin gücünü anlamaları gerekiyor. Bunu yapabilirlerse çok daha büyük işler başarabilirler.
Bence 20. yüzyıl, şirketlerin hissedarlara karşı sorumlu olduğu inancıyla şekillendi. Hissedar için iyi olan her şeyin şirketin yapması gereken şey olduğu düşünüldü. Bu da şirketin bu hafta veya bu çeyrekte hisse fiyatını yükseltmek için ne gerekiyorsa yapması gerektiği şeklinde yorumlandı. Finansal gelire odaklanıyoruz. Para olmadan bir şirketin hayatta kalmak için kaynakları olmayacağı için sayılara odaklanmak gerektiğini inkâr etmiyorum. Ancak özellikle son birkaç yılda gördüğümüz şey, bu eski anlayışın sorgulanmaya başlamasıdır: Şirketler neden yalnızca paraya yüzde 100 odaklanmak zorunda olsun?
Şirketlerin başka paydaşları da olmalı. Giderek daha fazla şirket paydaş yaklaşımını benimsiyor. Paydaş yaklaşımı derken her gün kimin için çalıştığınızı kastediyorum. Kâr tek başına yeterli değildir. Yatırımcılar paydaştır; çalışanlarınız, müşterileriniz ve faaliyet gösterdiğiniz topluluklar da paydaştır. İşletmeyi tüm paydaşlarınıza fayda sağlayacak şekilde yönetmeye başladığınızda, iş yapma biçiminizin daha etik bir yöne döndüğünü düşünüyorum. Bu eğilimi teşvik etmek dünya için gerçekten önemli.
Tim Reitsma
Kesinlikle katılıyorum. Bu bana geçmişte birlikte çalıştığım bir meslektaşımın anlattığı bir hikâyeyi hatırlattı. Büyük bir halka açık şirkette çalışıyorduk ve sürekli hissedar değeri sözünü duyuyorduk. Liderlik ekibinden gelen neredeyse her iletişimde bu ifade yer alıyordu. Bir çalışma arkadaşım açık toplantıda söz alıp ‘Bu sadece hissedar değeri meselesinden ibaret değil, değil mi?’ diye sordu. Bunun üzerine kuruluş dilini değiştirdi; çünkü mesele hissedarlar için kârı artırmaktan daha fazlasıydı. İş perspektifinden bakıp dili paydaşlara çevirdiğimizde bunun daha etik bir işletmeyi nasıl ortaya çıkardığını söyledin. Bununla ne demek istiyorsun?
Rob Chesnut
Son birkaç on yıldaki kötü kurumsal davranışların çoğu, her şeyden önce kişisel zenginleşme arzusu tarafından yönlendirildi. Çünkü şirket liderleri hisse fiyatına göre ücretlendiriliyor. Beş yıl sonraki hisse fiyatına göre değil, bugünkü hisse fiyatına göre. Bu da çoğu zaman etik olmayan davranışları, rakamları çarpıtmayı veya işletmeye kısa vadeli yaklaşmayı teşvik ediyor.
Örneğin fabrika havaya ya da nehirlere kirlilik yayıyor olabilir; ancak biz yalnızca rakamımızı yükseltmeye odaklanıyoruz. Ya da ürün çocuk işçiler tarafından üretilmiş olsa bile en ucuz fiyatı bulmaya çalışıyoruz. Volkswagen’e bakın. Dizel araçları emisyonlarının düşük olduğunu iddia ederek piyasaya sürdükleri için büyük sorun yaşadılar. Bu, Volkswagen liderliğinin ‘Bunu yapmanın bir yolunu bulmanız gerekiyor. Nasıl yaptığınız umurumda değil, sadece yapın. Yapmazsanız bunu yapacak başka birini buluruz’ demesinden kaynaklandı.
Böyle bir mesaj verdiğinizde insanları bunu yapmanın bir yolunu bulmaya teşvik edersiniz. Bu yol genellikle yasal veya etik değildir. Volkswagen tam olarak bunu yaptı. Araçların test bandında olduğunu algılayan ve test yapıldığında motoru değiştirerek emisyon üretmemesini sağlayan bir sistem geliştirdiler. Araç normal kullanımdayken ise havayı kirleten emisyonları yayıyordu.
Bir hedefe ulaşmak için ne gerekiyorsa yapmaya odaklandığınızda insanlar hile yapmaya başlar. Yalnızca kâr tarafından yönlendirilen kararlar alırlar. Bu zihniyete ciddi biçimde bakmalı ve neden böyle çalışmak zorunda olduğumuzu sormalıyız. Akıllı şirketler artık tüm paydaşlarının kaygılarını dengelemeleri gerektiğini anlayan daha geniş bir paydaş yaklaşımıyla faaliyet göstermeye başlıyor.
Tim Reitsma
Kesinlikle. Söylediklerine tamamen katılıyorum. Bu da kitabında dürüstlüğü destekleyen 6 C’den bahsettiğin bölüme bağlanıyor. İlki chief, yani başkan; her şey tepede başlıyor. Dürüstlüğün yaygın kullanılan evrensel bir tanımı var: Kimse izlemiyorken doğru olanı yapmak. Bence bu iyi bir tanım. Peki kasıtlı dürüstlük nedir?
Rob Chesnut
Dürüstlük tanımının da biraz geliştiğini düşünüyorum. Kimse izlemiyorken bile doğru olanı yapmak fikri güzeldi. Ancak günümüz dünyasında Tim, herkes her zaman izliyor.
Tim Reitsma
Herkes. Evet, herkes. Artık hiçbir şey gizli değil.
Rob Chesnut
Eskiden bir şirkette kötü davranış olduğunda ne olurdu? Hiçbir şey. Çünkü sessizce halının altına süpürülürdü. İnsanlar farkında olmazdı; farkında olsalar bile bundan söz edebilecekleri bir platformları yoktu. Bugün ise yalnızca herkesin haberi olmakla kalmıyor, internet her çalışana ve müşteriye yaşananları anında tüm dünyaya yayabilecekleri bir platform sunuyor. Artık hiçbir şeyi halının altına süpüremiyoruz.
Tim Reitsma
Çalışanların etik olmadığını söyledikleri davranışlar nedeniyle çok büyük kuruluşlardan kamuoyu önünde ayrıldığını ve bunları LinkedIn, Twitter, Instagram ve diğer tüm sosyal medya platformlarında paylaştığını yakın zamanda gördük.
Rob Chesnut
Bahsettiğim etik devrim bu. Dünyanın çalışmaya ihtiyacı var ve şirketler, çalışanlar ve müşteriler hiç olmadığı kadar güçlenmiş durumda. Müşteriler, iş yaptıkları şirketlerin kendi değerlerini paylaşmasını bekliyor. Bunu göremezlerse değer uyumsuzluğu olduğunu düşünüyorlar. Tüm veriler, müşterilerin paralarını başka yerde harcamaya yöneldiğini gösteriyor. Çalışanlar için de durum aynı. Çalışanlar artık büyük ölçüde bir misyona yöneliyor. Para elbette önemli, ancak her gün işe gittiklerinde dünyada iyi bir şey yaptıklarına inanmak da istiyorlar. Şirketlerinin kendi kişisel değerleriyle bağdaşmayan işler yaptığını görürlerse interneti kullanarak birbirleriyle bağlantı kurabilir ve bunu yayabilirler.
Uber’den Susan Fowler’ın blog yazısı tek başına Uber’in geleceğini değiştirdi. Çalışanlar gördüklerinden hoşlanmazlarsa paylaşım yapacak, yürüyüş düzenleyecek, greve gidecek ve ayrılacaklar. Bu yeni dünya daha yüksek düzeyde liderlik gerektiriyor. Liderlerin gelir hedeflerini gerçekleştirmesinin yanı sıra şirket içinde etik davranması, şirketi giderek karmaşıklaşan dış dünyada yönlendirmesi ve bunu etik biçimde yapması gerekiyor.
İşin büyüleyici yanı şu: Eskiden insanlar etiğin güzel olduğunu ancak işin önüne geçtiğini düşünürdü. Bir maliyet olarak görülürdü. Oysa veriler, dürüstlük ve etikle faaliyet gösteren şirketlerin piyasadan ve rakiplerinden daha iyi performans gösterdiğini ortaya koyuyor. Birden fazla paydaş için doğru olanı yapmaya ve etik davranmaya odaklanırsanız müşterilerinizde ve çalışanlarınızda karşılık bulur, denetim maliyetlerini azaltır, hükümetle güveni artırır ve finansal görünümünüzü iyileştirirsiniz. Paydaşlara karşı yükümlülüklerinizi gözeterek aslında hissedarlar için de doğru olanı yapmış olursunuz.
Tim Reitsma
Bu benim için de çok önemli. Artık yalnızca satın almak için satın almıyorum. Bu kuruluşlar neyi savunuyor? Dünyada yaşananlara nasıl tepki veriyorlar? Giderek daha fazla tüketici bunun farkında ve araştırma yapıyor; yalnızca internette değil, sosyal medya akışlarında da arama yapıyor. Kârlılığı artırıyor mu? Kesinlikle. Ancak önemli olan kuruluşu neyin yönlendirdiği.
Kitapta Airbnb’de ilk dönemlerde yaşanan bir olayı anlatıyorsun. Bir kiracı birinin kiralık evini dağıtıyor, mücevherlerini çalıyor ve daha pek çok şey yapıyor. Airbnb ‘Bu bizim sorumluluğumuz değil’ diyebilirdi.
Rob Chesnut
Bunun yerine farklı tepki verdiler ve sigorta uygulamasını değiştirdiler. Bu sigortanın maliyetini temelde Airbnb üstlendi. Sigorta, ev sahiplerimize bir şeyler ters gittiğinde onların arkasında duracak ve yardım edecek bir şirket olduğunu anlatan bir mesajdı. Kısa vadede daha fazla maliyete yol açtı mı? Elbette. Ancak ev sahiplerimizi önemsediğimizi ve onların önemli olduğunu göstererek güven oluşturdu. Bunun da işletmenin bir sonraki seviyeye taşınmasına yardımcı olduğunu düşünüyorum.
Tim Reitsma
Kitapta gerçekten güven teması var. 6 C’ye ve kuruluşların etik açısından başarısız olma yollarına baktığımda da karşıma çıkan tema güven. Her şey tepede başlıyor; bunu nasıl ilettiğimiz, açık olmasını nasıl sağladığımız ve raporlama sistemlerinin nasıl çalıştığı önemli. Paydaşlarınızla nasıl güven inşa edersiniz?
Rob Chesnut
Güven, ekonomimizin büyük bölümünün arkasındaki motordur. Güven düşük olduğunda iş yapmak ve iş birliği kurmak zorlaşır. Sorun şu ki veriler güvenin hiç olmadığı kadar düşük olduğunu gösteriyor. Edelman Güven Barometresi adlı bir araştırma var. On yıllardır yapılıyor ve dünyanın her yerinden on binlerce kişiyle görüşülüyor. 2020 verileri kimsenin kimseye güvenmediğini gösteriyor. Hükümete güven düşük, şirketlere güven düşük, kâr amacı gütmeyen kuruluşlara güven düşük, dine ve medyaya güven düşük.
Peki güveni nasıl inşa edersiniz? Veriler bize güven inşa etmenin iki yolu olduğunu gösteriyor: yetkinlik ve dürüstlük. Yetkin olduğunuzu gösterirseniz güven kazanırsınız. Doğru şeyi yapmaya çalıştığınızı ve etik davrandığınızı gösterirseniz, yetkinlikten bile daha fazla güven kazanırsınız. Veriler, etik ve dürüstlükle hareket etmenin güven inşa etmede yetkinlik göstermekten üç kat daha güçlü olduğunu gösteriyor. Başkalarıyla güven kurmak istiyorsanız dürüstlükle hareket edin. Bu, güveni ve onunla birlikte gelen tüm iyilikleri inşa etmenin temeli olabilir.
Tim Reitsma
Çok zamanında bir konuşma. Güven tüm zamanların en düşük seviyesinde. Kuruluşlar veya liderler yetkin olabilir, ancak etik de ön planda olmalı. Kuruluşlar etik insanların liderliğinde, etik merceğinden nasıl yönetiliyor? Kitapta değerlere de değiniyoruz. Kuruluşların kimi zaman duvara yazılı, kimsenin hatırlamadığı; kimi zaman da her ekip toplantısında ve tişörtlerde yer alan değerleri oluyor. Kuruluşlar değerlerini nasıl yaşatabilir? Bunun etik ve dürüstlükle açık bir bağlantısı olduğunu düşünüyorum.
Rob Chesnut
Her şirketin bir amacı olmalı. Var olma nedeni nedir? Kâr bir amaç değildir. Kâr, işi finansal açıdan sorumlu biçimde yürütmenin sonucudur; şirketin varlık nedeni değildir. Her şirket bunu en baştan düşünmeli. Garajda kurulan en küçük şirket bile şunu sormalı: Amacınız ne? Neyi savunuyorsunuz? Değerleriniz neler? Bunu ilk günlerden itibaren anlarsanız temel kararlarınıza ve işe aldığınız insanlara yön verir. Şirket büyüdükçe bu anlayış en baştan kuruma yerleşmiş olur.
Büyük bir şirkete, yüz binlerce kişi çalışmaya başladıktan sonra amaç aşılamak zordur. Çünkü bir Kuzey Yıldızı olmadan işe alım yaparak markanız ve çalışma biçiminiz hakkında belirli şeyleri çoktan yerleştirmiş olursunuz. Küçükken gösterişli bir uyum programına veya uzun bir davranış kurallarına ihtiyacınız olmayabilir; ancak bir amacınız olmalı ve bunu anlamalısınız.
Tim Reitsma
Küçük ve orta ölçekli kuruluşlara amaç konusunda danışmanlık yapma fırsatım oldu. Çoğu zaman yüksek çalışan devir hızı, düşük çalışan memnuniyeti istatistikleri veya düşük müşteri memnuniyeti nedeniyle bizi davet ediyorlar. Mesele yine senin dediğin gibi Kuzey Yıldızı ile uyum sağlamak. Neden varsınız? Neden varız? Ardından neyi savunduğumuzu ve değerlerimizin ne olduğunu belirlemek. Bir amacım ve değerlerim olduğunu varsayalım. Nereden başlamalıyım? Bir etik kurallarına ihtiyacımız olduğunu biliyorum; bunu ekibe nasıl anlatmalıyım? Google’da bir şablon bulup başka birinin şablonunu kopyalayıp yalnızca adını mı değiştirmeliyim? Nereden başlamalıyım?
Rob Chesnut
Bunun eski bir yolu var. Şirket kültürüne dürüstlüğü nasıl yerleştireceğimi düşünmeye ilk başladığımda 20. yüzyıl yöntemi şuydu: Etik kuralları alın. Çoğu kişi hukuk bürosundan veya internetten başka birinin güncelliğini yitirmiş etik kurallarını alır, üst kısmına kendi adını ve logosunu koyar, çalışanlara e-posta gönderip okuduklarını onaylamalarını ister. Sonra kimse bu konu hakkında konuşmaz ve üç dört yıl sonra güncellenmiş bir sürüm gelene kadar kimse tekrar görmez.
Bir başka yaygın uygulama da uyum posteridir. Üçüncü tarafın hazırladığı, dinlenme odasına asılan, küçük puntolu lamine posterler. Kimse okumaz ama oradadır. Ayrıca üçüncü tarafın hazırladığı cinsel taciz videosu çalışanlara gönderilir ve herkesin izlemesi istenir; fakat video hakkında kimse konuşmaz.
Yalnızca bunları yaptığınızda dürüstlüğün ne kadar önemli olduğu hakkında nasıl bir mesaj vermiş olursunuz? Airbnb’de izlediğimiz yaklaşım çok farklı ve insana dayalıydı. Öncelikle şirketin tepesinden başlamalısınız. CEO ve liderlik ekibi dürüstlüğün önemini benimsemiyorsa zamanınızı tamamen boşa harcarsınız. İK veya hukuk bölümündeyseniz etik kurallarının ve etiğin ne kadar önemli olduğunu istediğiniz kadar anlatabilirsiniz; ancak herkes liderleri izler.
Liderler dürüstlükten uzak davranıyor ve dürüstlük hakkında konuşmuyorsa herkes gerçeği bilir. Bunun önemli olmadığını anlar. Airbnb’nin ilk dönemlerinde kurucu ve CEO Brian Chesky ile liderlik ekibiyle konuştum. Belirsiz bırakmadık, çok somut olduk. Örneğin, Me Too hareketi son derece güçlüydü ve liderlerin kötü davranışları şirketler üzerinde büyük olumsuz etki yarattı. Bir şirketin en tepesindeyseniz, alt düzey bir çalışanla romantik ilişki yaşamamanız gerektiğini düşündüm. Bir tedarikçiyle de ilişki yaşamamalısınız.
Bu ilişkiler eşitsizliğe dayalıdır. İlişki rıza temelinde başlamış olsa bile işler kötüye gittiğinde şirketi parçalayabilir. Bu nedenle etik kurallarımızı hazırlarken bir liderlik toplantısında, şirketi yöneten 10 kişilik yönetici ekibinin parçası olan herkesin şirket içindeki herhangi bir çalışanla veya tedarikçiyle romantik ilişki yaşamaması gerektiğini söyledim. Liderlik ekibinin her üyesi bunu benimsemeden kural koymamamız gerektiğini belirttim. Herkes tek tek kabul etti. Böylece etik kurallarına, yönetici liderlik ekibindeyseniz herhangi bir çalışan veya tedarikçiyle, her iki taraf da rıza gösterse bile, hiçbir tür romantik ilişki yaşamayacağınızı yazabildik.
Belirsizlik dürüstlüğün düşmanıdır. Sessizlik de dürüstlüğün düşmanıdır. Dürüstlükten ne anladığınızı açıkça söylediğinizde yanlış anlaşılma olmaz. Hepimiz insanız. Bilim, kuralları ve normları kendi yararımıza olacak şekilde yorumladığımızı gösteriyor. Özel kurallar olmadığında dürüstlüğün ne olduğuna dair kendi görüşümüzü oluştururuz. Bu görüş bizim lehimize olur. Böylece giderek daha fazla kendimize fayda sağlayan kararlar alırız ve sonunda çoğu insanın etik dışı bulacağı bir noktaya geliriz. Ancak kendimizi bunun uygun olduğuna ikna etmiş oluruz.
Tim Reitsma
Belirsizlik ve sessizlik konusundaki söylediklerin bende çok şey çağrıştırdı. Eğer konu açık değilse ve tepeden gelmiyorsa belirsizlik gerçekten dürüstlüğün düşmanıdır. Liderlerin ‘Ben hiçbir zaman böyle bir durumda olmayacağım, bu yüzden bana uygulanmaz; ekibe uygulanır’ demesi kolay olabilir. Ancak bu durumda güven inşa etmiyorsunuz ve sonunda dürüstlüğünüz sorgulanabilir. Airbnb’de hiç böyle bir durum oldu mu?
Rob Chesnut
Dürüstlüğü tepeden itibaren konuşmanız gerekir. Başka bir örnek vereyim. Tüm yeni çalışanlar için oryantasyon yapıyoruz. İlk haftalarında yaklaşık yirmi, yirmi beş ders var. Yeni olan herkes San Francisco’ya geliyor ve aynı şeyleri duyuyor. Oryantasyon grubuna gidip etik hakkında konuşmamız gerektiğini söyledim; bir saatlik bir oturum istedim. Bana bir saat etik mi? İnsanları şirketten kaçırmaya çalışıyorsun, dediler.
Bunu ilgi çekici bir şekilde yapabileceğimizi söyledim ve kim yapacak diye sordular. Ben yapacağım dedim. Genel hukuk müşavirisin, bunu her hafta nasıl yapacaksın, dediler. Zaman yaratacağım, çünkü insanların dürüstlük mesajını doğrudan bir liderden duyması gerçekten önemli, dedim. İK’daki orta düzey birinin söylemesi aynı etkiyi yaratmaz. Airbnb’de en yüksek puan alan oryantasyon dersi etik dersiydi.
İnsanlar, bunu bir liderden duymanın ne anlama geldiği hakkında hiçbir fikriniz yok, dediler. Bu fikri eBay CEO’su Meg Whitman’dan almıştım. Meg, eBay’in CEO’suyken her yeni işe alım grubuyla bizzat konuşurdu. Bana, şirket kültürünü etkilemenin, gelip mesajı canlı ve doğrudan vermekten daha güçlü bir yolu olmadığını söylemişti.
Video kaydetmek farklıdır. Bir video kaydedip insanlara izletirseniz, bir kez zaman ayırmaya değer olduğunu, ancak daha fazla zaman ayırmaya değmediğini düşündüğünüz mesajını verirsiniz. Bu nedenle canlı yapmanız gerektiğini düşünüyorum. Mesajı liderler vermeli. Mesaj doğrudan liderlikten geldiğinde çok daha güçlü ve etkili olur.
Tim Reitsma
Etik eğitim videolarında oturdum ve sonrasında konuştuğumuz tek şey testi ne kadar hızlı tamamladığımızdı. İnsanlar bölümleri atlayıp doğrudan teste geçmenin yollarını buldu. Bunlardan herhangi birini hatırlıyor muyum? Kesinlikle hayır.
Rob Chesnut
Kızımla bu konuda yaptığım bir konuşma Airbnb’yi ve kitabı etkiledi. Kızım 19 yaşında. Ona cinsel taciz videolarını sordum. Bir restorandaki yaz işinde herkese bunu izlettiklerini söyledi. Arkadaşlarının videoyu görmezden geldiğini, daha hızlı ilerlemek için tıklayıp durduğunu anlattı. Videodan tek bir şey bile hatırlamıyordu.
Ne yapılması gerektiğini sorduğumda bir fincan çay yapmamız gerektiğini söyledi. Carnegie Mellon’daki yaz programında izledikleri üç dakikalık bir videodan bahsediyordu. Mizah içeren, animasyonlu çöp adamlar kullanan video, biriyle seks yapmak için izin istemeyi ona bir fincan çay isteyip istemediğini sormaya benzetiyordu. Kızım bu videoyu on dakika boyunca anlattı ve bilgisayarını getirip bana gösterdi. YouTube’da milyonlarca kez izlenmişti ve komikti.
Açıkça etkiliydi. O sırada kanepede telefonuyla uzanan oğlum, beş dakikadan uzun hiçbir video izlemediğini söyledi. Bu da beni düşündürdü: İnsanlara ulaşmadığı ve insanların öğrenmek istemediği bir yöntemle öğrenmeye zorlamamızın sebebi neydi? Neden insanlara üç dakikalık bir videoyla öğretmiyorduk?
Airbnb’de her ay üç dakikalık, kendi hazırladığımız bir video yapmayı denedik. Her ay etik hakkında farklı bir konu seçtik ve insanları izlemeye zorlamadık; yalnızca gönderip ne olacağını gördük. Tepki gerçekten şaşırtıcıydı. İnsanlar videoları sevdi. Videolarda küçük komik sahneler canlandırdığımız için insanlar nasıl yer alabileceklerini sorarak yazmaya başladı. Tim, videolardaki oyunculuk berbattı ve videolar iPhone’umla çekildi.
Tim Reitsma
Bayıldım.
Rob Chesnut
Senaryo da harika değildi. Hukuki standartlardan bir kez bile bahsetmedik. Videolar pratikti, mizah içeriyordu. Airbnb’de her ay bin beş yüz ila iki bin beş yüz çalışan gönüllü olarak etik videosunu izliyor. Bu inanılmaz. Bize şunu öğretti: Biraz çaba gösterir, konuyu insani hâle getirir, kendinize ait kılar ve insanları izlemeye zorlayarak onlara hakaret etmezseniz eski iki saatlik üçüncü taraf cinsel taciz videolarından çok daha büyük bir etki yaratabilirsiniz.
Tim Reitsma
Bu, daha önce hiç tanımadığın üçüncü bir tarafın sana bir şey öğretmeye çalışmasından farklı olarak insani bir bağlantı kuruyor. İnsanlar bunu ‘Bunu zaten biliyorum’ diye düşünebilir; ancak bu insani, gerçek, eğlenceli, etkili ve akılda kalıcı. Oğlunun söylediği gibi beş dakikadan uzun hiçbir şeyi izlememek gibi temel ihtiyaçlara hitap ediyor.
Kuruluşların etik eğitimi, etik kuralları veya etik videolarını tepkisel mi yoksa proaktif mi oluşturduğunu düşünüyorsun? Yanlış kişilere ürün sattıkları için para cezası alan ve bunun üzerine etik kuralları ve eğitimleri uygulamak zorunda kalan kuruluşlar duydum. Airbnb’de ise kuruluşu dürüstlükle nasıl etkileyebileceğimize odaklanan daha proaktif bir yaklaşım var gibi görünüyor.
Rob Chesnut
Bu yolculuğa başlamamın nedeni de buydu. Şirketin genel hukuk müşaviriydim ve zamanımı proaktif olmaya yatırmayı tercih ettim. Oryantasyon sınıflarında konuşmak, çalışanlarla çalışmak ve her ay komik bir video hazırlamak istedim. Etik ve dürüstlük konularına nasıl olsa zaman ayıracaksınız. Bir sorunu önlemek için en başta proaktif olarak zaman harcamak, sorun ortaya çıktıktan sonra sonradan koşturup bir şeyler yapmaktan çok daha eğlenceli.
Üstelik sorun ortaya çıktığında markanız zarar görmüş, güven kırılmış olur. Neden markanızı ve güveni daha en baştan, herhangi bir sorun yaşanmadan inşa etmeyesiniz? Böylece insanlar ‘Bunu yalnızca şirket partisinde yaşananlar nedeniyle yapıyorlar’ demez. ‘Bunu doğru olduğuna inandıkları için yapıyorlar; bunun kültürlerinin bir parçası olduğuna inanıyorlar’ derler. Bu, sorunlara karşı güçlü bir savunma sağlar ve insanların gerçekten keyif aldığı bir iş yeri oluşturur.
Tim Reitsma
Hikâyeyi paylaştığın için teşekkürler. Bu çok etkileyici. Sadece duvara yazılmış bir kelimeden fazlası. Dürüstlük adında bir değeri olan veya dürüstlükle faaliyet gösterdiğini söyleyen kuruluşlar duyuyoruz, sonra bunun gibi korkunç hikâyeler işitiyoruz. Müşterilerini dolandıran ancak dürüstlükle faaliyet gösterdiğini ilan eden kuruluşlar da gördük. Bu güveni yok ediyor.
Rob Chesnut
Bu yalnızca bir poster. Güzel bir göl, bir orman ve altında dürüstlük kelimesi. Geçen gün WeWork’ün 2017’deki etik kurallarına bakıyordum. İlk cümlede neden bahsettiklerini tahmin edin: Dürüstlükten ve dürüstlükle faaliyet göstermekten.
Ancak artık biliyoruz ki şirket içinde işler böyle yürümüyordu. Birinin internetten veya hukuk bürosundan aldığı etik kurallarından biriydi. İnsanlara insani bir şekilde anlatılmamış ve şirket kültürüne yerleştirilmemişti. Bunun da şirketin çöküşünde önemli bir rol oynadığını düşünüyorum.
Tim Reitsma
Bir şeyin yazılı olması, kuruluşun onu gerçekten savunduğu anlamına gelmez. Günümüzde çalışanlar, müşteriler ve tüm paydaşlar kuruluşun gerçekten nasıl faaliyet gösterdiğini öğrenebilir. Bunun ciddiye alınması önemli. Diyelim ki bir girişimim ve bir fikir üzerinde benimle çalışan yaklaşık on iki kişi var. Nereden başlamalıyım? Etik kurallarını nasıl oluşturmalıyım? Nasıl görünmeli? Bunu dışarıdan hizmet alarak mı yapmalıyım?
Rob Chesnut
Gerçekten küçükseniz, garajda veya küçük geçici bir ofiste çalışan on kişilik bir ekipseniz resmî etik kurallarına bile ihtiyacınız olmayabilir. Ancak amacınızın ne olduğunu ve şirketinizin neden var olduğunu dikkatle düşünmelisiniz. Kurucusu ve lideri olarak diğer çalışanlarla 30 dakikalık veya bir saatlik bir konuşma yapın. Neden orada olduğunuzu, amaçlarınızı, nasıl bir yerde ve iş ortamında çalışmak istediğinizi anlatın.
Şirketinizin değerlerini hatırlatmak için duvara küçük bir poster asabilirsiniz. Her ay veya grup hâlinde bir araya geldiğinizde bu amaç ve değerlere atıfta bulunun. Bunun liderden gelmesi çok önemlidir. Büyüdükçe bir tür etik kurallarına ihtiyacınız olabilir ve internette bulduğunuz bir şeyle başlayabilirsiniz.
Ancak bunu kendinize ait hâle getirmek ve bir projeye dönüştürmek önemlidir. Farklı çalışanlardan oluşan bir grup kurun. Farklılık yalnızca cinsiyet ve ten rengi değildir; pazarlamadan, finanstan, hukuk bölümünden insanların da görüşlerini alın. Belgeyi kendi dilinizle yazın. Üzerinde uzlaştığınız kuralların işletmeniz için anlamlı ve amacınızla tutarlı olduğundan emin olun. Kısa bir metinle başlayabilirsiniz. Önemli olan çalışanların sahiplenebileceği ve şirkete özgü bir metin oluşturmaktır.
Tim Reitsma
Teşekkürler. Küçük bir kuruluşun parçası olduğum için soruyu biraz kişisel bir nedenle sordum. Bazı davranışlara veya konulara nasıl yaklaşacağımız konusunda rehberlik arıyorum. Kitaptaki 6 C’yi kısaca gözden geçirirsek: Her şey chief ile, yani en tepeden başlıyor; ardından özelleştirilmiş etik kuralları, açık iletişim, net raporlama sistemi, sonuçlar ve süreklilik geliyor. İş dünyasına nasıl yaklaşabileceğimize dair çok net bir yol sunuyor.
Rob Chesnut
Somut olmaktan korkmayın. Airbnb’de flört örneğinde olduğu gibi çok netiz. Yönetici ekibindeyseniz romantik ilişki yaşayamazsınız. Şirkette yöneticiyseniz ekibinizdeki biriyle romantik ilişki teklif edemez veya yaşayamazsınız. Birine romantik bir ilişki teklif etmek istiyorsanız bunu yalnızca bir kez yapabilirsiniz. Kişi hayır derse konuyu bırakmalısınız; insanların iş yerinde ısrarla rahatsız edilmesini istemeyiz.
Şirketteki herkes bu üç kuralı biliyor. Oryantasyonda konuşuyor, yıl boyunca videolarda ve notlarda hatırlatıyoruz. Alkol konusunda da açık kurallarımız var. Airbnb’de büyük ve aşırı alkollü partiler düzenlemiyoruz. Oryantasyonda alkol konusundaki yaklaşımımı anlatıyorum: Rob’un kuralı. Herhangi bir iş ortamında ikiden fazla içki içmem. Ne kadar yorgun olduğum, içkilerin ne kadar sert olduğu veya yemek yiyip yemediğim fark etmez. İki içkinin bende sorun yaratmayacağını biliyorum; ancak üç veya dört içkiden emin değilim. Kariyerim bunu öğrenmeye değmez.
Rob’un kuralını benimsemek zorunda değilsiniz. Bazı insanlar iş arkadaşlarıyla hiç içmez, bazıları üç içkiyi kaldırabilir. Önemli olan bunu düşünmek ve önceden karar vermektir. Bir iş ortamında ne kadar alkol içmeniz gerektiğine karar vermek için en kötü zaman, o iş ortamında alkol içtiğiniz zamandır.
Tim Reitsma
Açık olmak, sessiz kalmamak ve neyin kabul edilebilir olup neyin olmadığını çok net belirtmek gerekiyor. Bazı kuruluşların neyi savunduklarını söylemekten korktuğunu düşünüyorum. Bu nedenle kuruluşa zarar verebilecek davranışlar sürüyor ve kuruluşlar kendilerini istemedikleri bir konumda buluyor.
Kitabın dokuzuncu bölümünde şirket kültürünü sorun işaretleri açısından izlemekten söz ediyorsun. Sorun işareti ne olabilir ve bunu nasıl izlersin? On veya bin kişilik bir kuruluşta yalnızca etrafta bulunup konuşulanları dinlemek mi gerekir, yoksa soru sormak ve anonim anketler yapmak mı?
Rob Chesnut
Bence birçok şeyin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Tek bir temas noktasına güvenemezsiniz. Birincisi, çalışanlara anket yapıp Airbnb’nin etik bir kültüre sahip olup olmadığı veya yöneticilerinin dürüstlükle hareket edip etmediği konusunda katılıp katılmadıklarını sorabilirsiniz. Verileri toplayıp nerede olduğunuzu görün ve zaman içinde nasıl değiştiğini izleyin.
Bir başka yöntem de bildirim hattıdır. Çoğu şirkette, özellikle halka açık şirketlerde, çalışanların kötü davranışları bildirebileceği bir hat vardır. Bazıları ‘Bir bildirim hattımız var ama hiç kimse bildirimde bulunmuyor, demek ki sorun yok’ der. Bu bir sorun işareti olabilir. İnsanlar çoğu zaman sürece güvenmedikleri için bildirimde bulunmaz.
Airbnb’de Etik Danışmanları adını verdiğimiz bir çalışan grubumuz var. Bunların şirkette finans, müşteri desteği ve satış gibi alanlarda tam zamanlı işleri bulunuyor; ancak etik programının elçileri olmak için gönüllü olarak zaman ayırıyorlar. Etik kurallarına katkıda bulunuyor ve etik sorular ortaya çıktığında görüşlerini paylaşıyorlar. Çalışanlara etik sorularını sorabilecekleri samimi bir yer olarak tanıtıyoruz. Birçok kişi hukuk veya İK’ya gitmekten çekinir. Ancak Airbnb’de birlikte çalıştığınız ekipten birine gidip soru sorabilirsiniz.
Etik danışmanlarına kaç soru yöneltildiğini ve ne tür sorular sorulduğunu izliyoruz. 2020’nin ilk çeyreğinde Airbnb etik danışmanlarına yaklaşık 100 soru geldi. Bu sorular, etik danışmanı programı olmasaydı belki hiç gündeme gelmeyecekti. İnsanların gidebileceği rahat ve güvenilir bir yer olduğunda sorunlar ortaya çıkıyor ve çözülebiliyor. Böylece etik danışmanlarına yöneltilen soruların sayısını ve çalışanların zihnindeki konuları izleyebiliyoruz.
Ayrıca çalışanların bir şirketin nasıl faaliyet gösterdiğine ilişkin görüşlerini anonim biçimde paylaşabildiği internet siteleri ve uygulamalar var. Glassdoor ve Blind gibi platformlarda insanların ne hissettiğini görebilirsiniz. Ancak bu temas noktalarından herhangi biri size eksik bir tablo sunabilir. Gerçeği bilmek istiyorsanız ve dinlemeye hazırsanız kullanabileceğiniz birçok araç var. Zaman içinde gelişimi izleyebilir ve ilerlemenizi değerlendirebilirsiniz.
Tim Reitsma
Bu, kuruluşun içindeki durum hakkında çok değerli bir veri noktası. İnsanlar nasıl hissediyor, hangi sorular ortaya çıkıyor? Bunun ne üzerine eğitim vermeniz gerektiğine veya liderlik ekibiyle daha büyük bir konuşma yapıp yapmamanıza karar vermeye yardımcı olduğunu düşünüyorum. Etik eğitimimiz iyi olabilir, ancak ardından nasıl izleyip işlerin gerektiği gibi yürüdüğünden emin olabiliriz?
Rob Chesnut
Liderlere sesleniyorum: Sorumluluk sizin üzerinizde. Dürüstlük hakkında konuşmak insanları çoğu zaman rahatsız eder; sanki bu her bireyin ahlaki veya dinî meselesiymiş gibi düşünülür. Ancak lider olarak insanlar size bakıyor ve rehberlik bekliyor. Dürüstlüğün ne anlama geldiği konusunda insanların kafası net değil. Geleneksel olarak şirketler rahatsız edici konuları İK’ya ve hukuka devreder. Ancak on yıllar boyunca etik ve dürüstlük, kutucukların işaretlendiği uyum süreçlerine ve çalışan el kitabında birkaç sayfaya indirgendi. Uyum önemlidir.
Ancak etik ve dürüstlük farklıdır. Bunlar liderler tarafından doğrudan, çok insani ve samimi bir biçimde ele alınmalıdır. Bundan kaçamazsınız. Bu konular hakkında konuşmazsanız şirketiniz çalışanları harekete geçirebilecek, müşterileri heyecanlandırabilecek ve işletmeyi daha da ileri taşıyacak güveni oluşturabilecek güçlü bir fırsattan yararlanamıyor demektir. Bir lider olarak bu sorumluluğu üstlenmelisiniz.
Tim Reitsma
Son düşüncelerini paylaştığın için teşekkürler Rob. Kuruluşların nasıl daha iyi olabileceği ve olması gerektiği konusundaki tutkunı dinlemek büyük bir zevkti. Kitabın temmuz ayında çıkıyor. Herkesi kitabı alıp okuması için teşvik ediyorum. Etik, dürüstlük veya genel olarak iş dünyası hakkında düşünen herkes için açık, ilham verici ve pratik bir kitap. Kitabın adı Intentional Integrity: How Smart Companies Can Lead an Ethical Revolution. Tekrar teşekkürler Rob.
Rob Chesnut
Teşekkürler. Beni davet ettiğiniz için gerçekten minnettarım.
Tim Reitsma
İnsanlara liderlik eden ve onları yöneten bir sahip, kurucu, girişimci, orta kademe yönetici veya ekip lideriyseniz insan yönetenler topluluğuna katılın. Burası paylaşmak, öğrenmek ve gelişmek için sizin yeriniz. Bekleme listesine katılmak için peoplemanagingpeople.com/community adresine gidin.
