Liderlerin Nazik Olması Gerekir mi? Nezaket Güveni Nasıl İnşa Eder ve İş Sonuçlarını Nasıl İyileştirir

Liderlikte nezaket mi? Kulağa biraz yapmacık geliyor, değil mi? 

Bu konuya farklı bir soru sorarak başlamak istiyorum: Neden nazik olmayan liderler var? Bunun bir nedeni, çoğumuzun lideri, nazik olmaya gerek duymadan takipçilerine emir veren ve onları yönlendiren, çünkü nasıl olsa takip edilecek olan bir tür süper kahraman olarak klişeleşmiş bir şekilde görmemizdir. Bu, başka ve eski bir zamana ait bir imgedir.

Bir yönetici koçu olarak son yirmi yılda dünyanın pek çok yerinde çalıştım ve insanlığı ikinci plana atarak verimliliği öne çıkaran “süper kahramanların” yıkıcı etkisini gördüm. Genç kuşaklar, en üst kademede bu tür benmerkezci bir tutuma sahip kuruluşlardan uzaklaşıyor; çünkü ne seslerinin duyulduğunu ne de saygı gördüklerini hissediyorlar. 

Nezaket, yetenekleri elde tutmanın temel unsurlarından biridir; ancak açık konuşayım, sahte nezaketten veya hesaplanmış nezaket eylemlerinden söz etmiyorum. Bahsedeceğim nezaket, empati ve insanlara yardım etme arzusuyla yönlendirilen gerçek bir nezaket olmalı. Bu da liderlerin üzerinde çalışabileceği ve her gün geliştirebileceği bir şeydir.

Nezaket Bir Liderlik Meselesidir

Liderlik Kilometre Taşları adlı kitabımı yazarken, kendi önyargılarımdan korunmak için mümkün olduğunca analitik, hatta neredeyse bilimsel, bir sürece bağlı kalmak istedim. 20.000’i aşkın koçluk saatimden aldığım notları derledim. Bunları, liderlerin en sık dile getirdiği kaygılara göre kategorilere ayırdım. 

En önemli altı kaygıdan biri nezaketti. Dolayısıyla evet, nezaket önemli bir liderlik meselesi hâline geldi.

Daha açık ifade etmek gerekirse, aşağıdakiler liderlik koçluğu seanslarımda nezaket hakkında bana yöneltilen başlıca sorulardan bazılarıdır.

Kendine karşı nezaket

• Olduğum kişiyi nasıl kabul edebilirim?

• Duygularımın beni kısıtlamasını nasıl önleyebilirim?

Başkalarına karşı nezaket

• “İnsan” yönümü nasıl geliştirebilirim?

• Başkalarının duygularıyla uyumlanmak ve kendi duygularımı düzenlemek için duygusal zekâmı nasıl geliştirebilirim?

Ekip içinde nezaket

• Ekip ruhunu ve olumlu bir zihniyeti nasıl oluşturabiliriz?

• Savunmasızlıklarımızı yargılanma korkusu olmadan nasıl paylaşabiliriz?

• Birbirimizi nasıl daha iyi tanıyabilir, birbirimizi daha iyi anlayabilir, birbirimize saygı gösterebilir ve bağlar kurabiliriz?

• Olumlu kalmayı ve olumsuz baskıdan etkilenmemeyi nasıl başarabilirim?

• Çalışanların esenliğini nasıl destekleyebilirim?

Bir kuruluşta nezaket

  • Acımasız bir kültürden güçlendirici bir kültüre nasıl geçebiliriz?

Üst yöneticiler ve yöneticilerle sahada edindiğim deneyimlere dayanarak, liderlerin daha nazik olmasına ve çevrelerindeki insanlardan ilham almasına yardımcı olabilecek aşağıdaki yaklaşımı tasarladım. 

Farkındalıklı Lider-Koç Yaklaşımı

Liderlik becerilerinin, koçluk yaklaşımını ve farkındalığa bağlılığı benimseyerek büyük ölçüde geliştirilebileceğini fark ettim. Bu, nezaket söz konusu olduğunda özellikle olmak üzere, liderliğin tüm boyutları için geçerlidir.

Aktif dinleme

Uluslararası Koçluk Federasyonunun (ICF) sekiz temel yetkinliği arasında biri öne çıkar: aktif dinleme.

Somut bir örnekle başlayayım: Eileen, önde gelen bir gruba bağlı bir kuruluşun yeni CEO’suydu. Yönetim kurulunun atamasını ve yaklaşımını benimsemesini istiyordu.

Genel olarak ortam oldukça gergin ve pek de dostane değildi. Eileen, yönetim kurulu üyelerine “vicdanlı, titiz, hassas, dikkatli, ciddi, adanmış, sadık, yaratıcı ve somut önerileri birlikte oluşturabilecek” kişiler olmalarını istediğini bildirmişti. 

Kendi tarafında eksik olan şey “aktif dinleme”ydi. Bütünsel dinleme yapmak; yani söylenenlerin yanı sıra söylenmeyenleri de dinlemek, ona büyük ölçüde yardımcı oldu. Yönetim kurulu ortak üç yıllık planları, bir yıllık öncelikleri, bireysel öneri ve katkıları ile ortak çabaya bağlılıkları üzerinde çalıştı. Eileen daha çok dinleyerek daha nazik biri olarak algılandı.

ICF, aktif dinlemeyi “danışanın ne söylediğine ve ne söylemediğine odaklanarak, danışan sistemleri bağlamında aktarılanları tam olarak anlamak ve danışanın kendini ifade etmesini desteklemek” olarak tanımlar. 

Liderler olarak “çalışanın duygularını, enerji değişimlerini, sözlü olmayan ipuçlarını veya diğer davranışlarını fark etmeli, kabul etmeli ve keşfetmeli”; ayrıca “iletilen şeyin tam anlamını belirlemek için çalışanın sözlerini, ses tonunu ve beden dilini bütünleştirmeliyiz.”

İyi bir alıntıyı severim. İşte dinlemeyi nasıl düşünmeniz gerektiğini çerçevelemenize yardımcı olabilecek bir alıntı.

Başka bir deyişle dinlemek, anlamak istediğiniz birine nezaket ve saygı göstermeyi içeren aktif bir süreçtir.

Anda bulunmayı sürdürmek

Çoğu zaman nezaket göstermeyi talepkâr olmakla karşı karşıya koyma eğilimindeyiz. Her ikisini de yapabileceğimize ve yapmamız gerektiğine güçlü biçimde inanıyorum. Anda bulunmak bu konuda çok yardımcı olabilir.

Size başka bir örnek vereyim. Performans yöneticisi Doreen, ekibinin performansını geliştirmek istiyordu. Ekibinde eksik olan şey… anda bulunmaktı. Anda bulunmuyorsak işimizi gerektiği gibi yapamayız. Anda bulunduğumuzda başkalarına ve her şeyden önce kendimize karşı tamamen algılayıcı ve bilinçli oluruz. 

Kendi içinizde anda bulunmanız, başkalarına da kendi içlerinde anda bulunma izni verir. Bu, insanların içinde bulundukları ana, kendi duyumlarına, duygularına ve düşüncelerine bağlanmalarını daha olası hâle getirir. Kendinizle ne kadar bağlantı kurarsanız başkalarıyla da o kadar bağlantı kurarsınız – bu bir paradokstur.

ICF'nin beşinci yetkinliği, bir koçun – ya da bizim durumumuzda lider-koçun – “anda bulunmayı sürdürmesi” gerektiğini belirtir; bu da koçun/liderin “açık, esnek, sağlam temellere dayanan ve kendinden emin bir tarz kullanarak danışanın (çalışanın) tamamen farkında ve onunla birlikte anda bulunması” anlamına gelir.

İnsanlara odaklanmış, gözlemci, empatik ve duyarlı kalmalı; merakımızı göstermeli ve korumalıyız.

Aslında anda bulunmak, çok talepkâr insanlarla karşılaştığınızda ihtiyaç duyduğunuz liderlik ve koçluk yetkinliğidir. Bir işareti, bir hissi, bir sözcüğü ya da bir nefesi kaçırmamak için anda bulunmalısınız. Doreen'in koçluğu sırasında başarı faktörüm anda bulunmaktı.

Kendinle bağ kurmak

Liderler ve koçlar olarak kendimizle bağlantı içinde olmalıyız. Nasıl hissettiğiniz konusunda algılayıcı olun. Örneğin gergin, rahat, sinirli ya da kaygılı olup olmadığınız, bu kişiyle karşı karşıya olduğunuz bu özel durumda kendiniz hakkında size bilgi verir.

Bu, konuştuğunuz kişinin nasıl hissettiğine dair size bir fikir verebilir – ya da vermeyebilir. Elbette empati de çok yardımcı olur. Empatik değilseniz harika bir lider ya da harika bir koç olamayacağınıza inanıyorum… en azından biraz empatik olmalısınız.

Ancak farkındalıklı olmak bir zihniyet meselesidir. Farkındalık, anda andan ana tamamen mevcut olma ve içimizde ve dışımızda gerçekleşenlerin tamamen farkında olma becerisidir. Uyanık ve öz farkındalığa sahip olmak demektir.

Farkındalıklı olduğumuzda gerçekleşenlere aşırı tepki vermeyiz ve duygular tarafından bunalmayız. Hoş, hoş olmayan ya da nötr olsun, karşı karşıya olduğumuz durumda anda bulunuruz. Farkındalıklı olmak, “Sorun yok,” değil, “Buradayım,” demektir.

Ancak her türlü etkinlikte olduğu gibi (ör. piyano ya da tenis oynamak), farkındalık da çok fazla pratik ve disiplin gerektirir. Neden mi? Çünkü çoğu zaman zihninizde o kadar çok şey vardır ki diğer kişiyle birlikte burada olamazsınız. Sabah duş alırken bile çoğu zaman duşun altında tek başınıza değilsinizdir: patronunuz zihninizi meşgul eder, iş arkadaşınız Joanne sizi üzer ve böyle devam eder. 

Meditasyon ve yoga bu konuda çok yardımcı olabilir.

İlgili Okuma: Daha Mutlu ve Daha Sağlıklı Ekipler mi İstiyorsunuz? Kendinizden Başlayın

Güven, insanların bir topluluğun parçası hissetmesini sağlar

Başarı için gerekli koşulları oluşturmak, insanları ortak bir vizyon etrafında birleştirmek – kısacası iyi bir lider olmak istiyorsak, örnek olarak liderlik etmeli ve kırılganlıklarımızı paylaşmalıyız.

Başkalarından daha bilge, daha alçakgönüllü ve bir anlamda daha vizyoner olan harika liderler, her zayıflığın ardında bir güç, her trajedinin ardında da bir fırsat olduğunu anlar.

Dünyanın dört bir yanından gelen uluslararası ekiplerle çalışma fırsatım olduğu için, onları başarılı yapan – ya da yapmayan – şeyleri görmek amacıyla 100 ekiple bir araştırma yapmaya karar verdim.

Peki başarıya ne götürür? Güven her şeyden önce gelir. Bu, kendinize, ekibinize ve birlikte başarabileceklerinize ya da ortaya koyabileceklerinize güvenmek anlamına gelir. Bu, hiç şüphe olmadığı anlamına gelmez; ancak şüphe kısa vadelidir, güven ise uzun vadelidir ve aradaki tüm farkı yaratır. 

Neden mi? Çünkü güvenirsem işime odaklanabilirim. Güvendiğimizde hayat daha basit olur. Ancak güven inşa etmek kolay değildir. 

Güveni nasıl inşa edebilirsiniz? Söylediklerinizi uygulayarak ve söylediklerinizin arkasında durarak. Başkalarına güvenmiyorsanız, onlar da size güvenmez. Geçmişte ihanete uğradıysanız, hayal kırıklığı yaratan deneyiminizi bugüne taşımaktan kaçının – bu, yeni ekip arkadaşlarınıza haksızlık olur. Bunu deneyiminizden öğrenerek, davranışlarınızı uyarlayarak ve yeni ekibinize bir şans vererek yapabilirsiniz.

Peki nezaket yoksa nasıl güven inşa edebilirsiniz? Basitçe, edemezsiniz.

Uzun lafın kısası ve yukarıdaki grafikle bir paralellik kurmak gerekirse, dinleme (koçluk tutumu), mevcudiyet (farkındalık zihinsel durumu) ve güven (liderlik becerisi) nezaketin üç temel unsurudur.

Güney Afrikalı din adamı ve aktivist, 1984 Nobel Barış Ödülü sahibi Desmond Tutu'nun dediği gibi: “Bulunduğunuz yerde küçük de olsa iyilik yapın; bir araya gelen bu küçük iyilikler dünyayı kaplar.”